Παρασκευή 1 Μαρτίου 2013

Μια κατήχηση μα ποια κατήχηση;


Πάνω απ’ όλα οι πατέρες να προσέχουν ν’ αποφεύγουνε τα σφάλματα και να προσφέρουν στα παιδιά τους ζωντανό παράδειγμα τους εαυτούς τους, ώστε σαν σε καθρέφτη να βλέπουν οι νέοι στη ζωή τους τη ζωή των γονιών τους μακριά από αισχρές πράξεις και λόγια. Κι όποιος τους νέους κατηγορεί που σφάλλουν κι ο ίδιος στα ίδια σφάλματα ξεπέφτει, στ’ όνομα των γιών του γίνεται κατήγορος του εαυτού του. Όσοι ζουν με φαύλο τρόπο ούτε τους δούλους τους δεν έχουν το θάρρος να ελέγξουν όχι μόνο τα παιδιά τους κι όπου οι γέροι είναι ξετσίπωτοι εκεί κι οι νέοι χιλιοξετσίπωτοι θα είναι

 Προσπαθώ τώρα δύο μέρες να βάλω σε μια τάξη κάποιες σκέψεις για τον νέο διαφημιστικό χαμό που εξελίσσεται με το "παιδομάζωμα" της Χρυσής Αυγής και ειλικρινά ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η συζήτηση αναδεικνύει βασικά μειονεκτήματα στην νεοελληνική κοινωνία και τεράστιες ανακολουθίες.

Προφανώς για όσους δεν το έχουν καταλάβει θα ήμουν ο τελευταίος άνθρωπος που θα έστελνε το παιδί του για κατήχηση στα γραφεία του εν λόγω κόμματος, από εκεί και πέρα όμως έχω διάφορους προβληματισμούς σχετικά με το θέμα τους οποίους μπορούμε να συζητήσουμε.


Η ευγενική καταγωγή είναι καλή αλλά εξαρτάται από τους προγόνους. Ο πλούτος είναι πολύτιμος αλλά εξαρτάται από την τύχη -από αυτούς που τον κατείχαν έφυγε πολλές φορές και πήγε σε πολλούς που δεν τον περιμένανε. Ύστερα τον μεγάλο πλούτο σημαδεύουν οι κακούργοι κι οι συκοφάντες μιας κι οι χειρότεροι ακόμα μπορούν να γίνουν πλούσιοι. Η δόξα είναι σεβαστή αλλά αβέβαια. Η ομορφιά είναι περιμάχητη αλλά λιγόχρονη. Η υγεία είναι πολύτιμη μα ευμετάβλητη. Η σωματική δύναμη είναι ζηλευτή αλλά ακάλυπτη μπροστά στις αρρώστιες και τα γηρατειά –κι εκείνος που περηφανεύεται για τη σωματική του δύναμη ας στοχαστεί τη δύναμη των ζώων (των ταύρων, των λιονταριών, των ελεφάντων) του τον ξεπερνούν. Μονάχα η παιδεία απ’ τ’ ανθρώπινα είναι θεία και μένει αθάνατη, Δυο είναι τα σπουδαιότερα στην ανθρώπινη φύση: ο νους κι ο λόγος

Δεν είμαι ειδικός στο θέμα αλλά φαντάζομαι πώς όλοι μας δεχόμαστε σε ένα βαθμό τον παραδοσιακό ορισμό της εκπαίδευσης των παιδιών, ο οποίος εν πολλοίς αναφέρεται στην αναπαραγωγή των κυρίαρχων κοινωνικών πεποιθήσεων τις οποίες  σε κάθε εποχή ένα σύνολο δέχεται. Αν δεν κάνω λάθος στην σύγχρονη εποχή, ειδικά η κεντρικά ελεγχόμενη (σε περιεχόμενο) εκπαίδευση είναι αποτέλεσμα της εμφάνισης των εθνικών κρατών, τα οποία σε μεγάλο βαθμό επένδυσαν στην δημιουργία μιας κοινής συνείδησης μέσω αυτής. Επίσης, νομίζω κάπου εκεί αρχίζει και εμφανίζεται και η έμφαση στο ιδεολογικό περιεχόμενο της εκπαίδευσης.

Το αναφέρω αυτό γιατί ναι μεν σε κάθε εποχή η εκπαίδευση είναι φορέας ιδεών, αξιών και τρόπων, όμως μεταξύ πχ ενός Πλουτάρχου (περί παίδων αγωγής), ενός Μοισιόδακος (Πραγματεία περί παίδων αγωγής ή παιδαγωγία) και της ιδεολογικοποιημένης εκπαίδευσης ενός εθνικού κράτους υπάρχει διαφορά. Αντιθέτως θα έβρισκα πολλά κοινά στοιχεία στην στόχευση της εκπαίδευσης μεταξύ ενός Χρυσοστόμου και πιο σύγχρονων καταστάσεων.

Με την ιδεολογική στροφή από τα εθνικά κράτη στις σύγχρονες μεγάλες ιδεολογίες υπήρξε μια περαιτέρω ιδεολογικοποίηση της εκπαίδευσης μέχρι που καταλήγουμε στην πιο πρόσφατη εξέλιξη η οποία χαρακτηρίζεται από μια σε πρώτη ματιά αντιδραστική στροφή στο απολιτικ και α-ιδεολογικό, με την έννοια πως τα σύγχρονα κράτη προσπαθούν να παρέχουν μια εκπαίδευση με χαρακτηριστικά τα οποία συχνά εμφανίζονται ως αντιτιθέμενα στα παλαιότερα. Και φτάνουμε στην κυριαρχία του politically correct, της καλλιέργειας μιας συνείδησης βασισμένη στις ελάχιστες κοινές ομοιότητες και στα ελάχιστα στάνταρ όσο το δυνατόν πιο άχρωμης. Βέβαια προφανώς και αυτό από μόνο του είναι μια ιδεολογία, η ιδεολογία του σύγχρονου δυτικού κόσμου η οποία μεταφέρεται μέσω της εκπαίδευσης όπως γινόταν πάντα.

Για να λειτουργήσει αυτή η νέα μορφή και να είναι συνεπής στα υπόλοιπα ιδεολογικά προστάγματα, οφείλει να έχει έναν χαρακτήρα ελευθεριακό έτσι όπως ορίζεται από φράσεις όπως "ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας" κτλ. Βέβαια από την στιγμή που έχεις ακόμα και αυτή την κατεύθυνση δεν μπορούμε να μιλάμε για γενικώς ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας αλλά μόνο μέσα στα όρια που σου αφήνει η επικρατούσα ιδεολογία. Εν πάση περιπτώσει δεν θα δώσω σημασία σε αυτό το εξ ορισμού ανακόλουθο, το θέμα είναι πως στα πλαίσια αυτής της ελευθερίας και σε συνδυασμό με τα πολυπολιτισμικά πρότυπα και  με την αντίδραση στις "εθνικές" παιδείες", οπωσδήποτε και με την ολοένα αυξανόμενη ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση της παιδείας, αυτή καταλήγει προϊόν επιλογής.

Και για να είμαστε συνεπείς με τις σύγχρονες αξίες μας, επιτρέπουμε στα σύγχρονα κράτη, οι μουσουλμάνοι να παρέχουν μουσουλμανική παιδεία, οι χριστιανοί χριστιανική, οι άθεοι την δική τους, όπως επίσης το ίδιο και οι αριστεροί αριστερή και οι δεξιοί δεξιά.  Επίσης οι γονείς, αν δεν κάνω λάθος και  με κάποιο τρόπο ζούμε ήδη στην Πολιτεία του Πλάτωνα, έχουν ακόμα το δικαίωμα επιλογής για τα παιδιά τους, ειδικά τα πρώτα και ιδιαίτερα σημαντικά χρόνια όπου αυτά διαμορφώνονται, του τι εκπαίδευση θα τους παρέχουν (πέραν της σχολικής).

Ειδικά σε περιπτώσεις μάλιστα όπου οι γονείς καθ' οιονδήποτε τρόπο διαφέρουν από μια πλειοψηφία, λόγω σεβασμού των ιδιαιτεροτήτων, πάλι διατηρούν αυτό το δικαίωμα. Μπορεί δηλαδή ο μάρτυρας του Ιεχωβά αντί να πηγαίνει το παιδί του στο κατηχητικό της εκκλησίας να το πηγαίνει στων Ιεχωβάδων, ο ΚΚΕς να του παίρνει τον ριζοσπάστη και τον οδηγητή και ο άθεος να του πιπιλάει όλη μέρα το μυαλό με το εγωιστικό γονίδιο του Ντόκινς. Και σε αυτό το σημείο είναι που όλοι αυτοί μου μοιάζουν στον βαθμό που στην πραγματικότητα επιχειρούν την αναπαραγωγή μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας περισσότερο με τον Χρυσόστομο παρά με οτιδήποτε άλλο.

Εφ' όσον λοιπόν συμβαίνει  όλο αυτό και το κράτος που δεν παρέχει εθνική παιδεία, ούτε δικές του αξίες ούτε κάτι άλλο το οποίο να δίνει ταυτότητα στα παιδιά παρά τα αφήνει όσο το δυνατόν πιο απολιτίκ και α-ιδεολογικοποιημένα για να δουλεύουν οι διαφημίσεις των πολυεθνικών, το Mtv τα playstation και ότι άλλο τελικά επωφελείται από αυτό το νέο πρότυπο εκπαίδευσης, δεν μπορώ να καταλάβω τι πρεμούρα μας έπιασε όλους για το πού πάνε τα παιδιά τους οι χρυσαυγήτες.
Θα μου πείτε ναι μα όλοι οι άλλοι δεν κάνουν κήρυγμα μίσους καταστρέφοντας τις ψυχές των παιδιών (ας γελάσω).

Καταρχήν δεν ξέρω αν στις εν λόγω συναντήσεις οι χρυσαυγήτες κατηχητές απαγγέλουν αποσπάσματα του "Ο Αγών μου", και τραγουδούν άσματα για τις νέες σιδερένιες λεγεώνες όπως φαντασιώνονται οι υπόλοιποι πονόψυχοι γονείς που διαμαρτύρονται για τα παιδιά των άλλων ή απλά είπαν μύθους του Αισώπου ή κάτι τέτοιο όπως υποστήριξαν οι ίδιοι οι χρυσαυγήτες. Και δεν με ενδιαφέρει καθόλου και σας παρακαλώ ελάτε στην θέση μου.

Όντας προσωπικά ιδεολογικά ξένος ή και αντίθετος με χριστιανισμό, φασισμό, κουμουνισμό, καπιταλισμό, μαρξισμό, μουσουλμανισμό , αθεϊσμό και ένα σωρό άλλα, πιστεύω πως μια χαρά καταστρέφαν τα παιδιά τόσα χρόνια και όλοι οι υπόλοιποι (αν κάναν καλή δουλειά φαντάζομαι θα ήμασταν απροβλημάτιστοι τώρα και δεν θα συζητάγαμε και το παρόν). Οπότε δεν βλέπω καμία ουσιαστική διαφορά.

Επίσης, εφ' όσον προφανώς το θέμα είναι ιδεολογικής προτίμησης και όχι αντικειμενικής κρίσης (γιατί δεν είδα ποτέ την ίδια πρεμούρα για τα εκκλησιαστικά κατηχητικά, ή τα κουμουνιστικά, ή όποιου άλλου είδους), θεωρώ γελοίο ο κόκκινος, ο χριστιανός, ο καπιταλιστής ή ότι άλλο κατηχητής να διαμαρτύρεται επειδή και ο μαύρος κατηχητής αποφάσισε να πράξει ομοίως εφόσον υπάρχει το πεδίο δράσης.

Οπότε καταλήγουμε πως για όλους τους παραπάνω, η ελευθερία στην "ανάπτυξη προσωπικότητας", ορίζεται μόνο στα πλαίσια τα οποία ο καθένας επιθυμεί και γουστάρει και δεν είναι παρά μια μπαρούφα για να κοροϊδευόμαστε. Αλλά ακόμα και αν δεν ήταν για όλους αυτούς μπαρούφα, ακόμα και τότε θα έμεναν όλοι οι εξωτερικοί παράγοντες που λειτουργούν παιδευτικά στην κοινωνία, όπως tv, είδωλα, εταιρίες κτλ οπότε θα είχαμε μια άλλη απόφαση να πάρουμε. Εφ' όσον δηλαδή δεν έχουμε εθνική παιδεία, και εφόσον η παιδεία μας για να μην επηρεάζει τα παιδιά είναι απολιτικ και αιδεολοτζίκ, θα αφήσουμε τα βλαστάρια μας βορά των εξωτερικών παραγόντων ή θα βάλουμε εκεί φρένο, άρα με ένα φαύλο κύκλο γυρνώντας ξανά στον "περιορισμό της ελευθερίας" ή στην κεντρική κατεύθυνση που δίνει μια εθνική παιδεία; Δεν ξέρω εσείς τι λέτε;

Πάντως προσωπικά και έτσι όπως έχει το σύστημα, θα θεωρούσα λογικό να κάνω και εγώ το ίδιο, δηλαδή να παρέχω στα παιδιά μου (και στα παιδιά του σιναφιού μου) την παιδεία που θεωρώ καλύτερη αφού η των άλλων δεν μου αρέσει. Με αυτή την κατάληξη επομένως, δεν βλέπω με ποια λογική θα μπορούσα να διαμαρτύρομαι για την συμπεριφορά των υπολοίπων, πόσο μάλλον να θέλω να περιορίσω -αν ορθώς πρόκειται για δικαίωμα αυτό- το δικαίωμα σε κάποιους επιλεκτικά. Σε αυτή όμως την περίπτωση ας μην είμαστε τόσο τραγικά υποκριτές και ας βροντοφωνάξουμε δυνατά πως θεωρούμε έκαστος ως ορθό μόνο το δικό του και ας αποδεχτούμε την μεγάλη αλήθεια πως οποιοσδήποτε και αν είχε την δύναμη θα προσπαθούσε να επιβάλει το δικό του έτσι ώστε να δημιουργηθεί η κοινωνία που οραματίζεται.

Όχι άλλη υποκρισία λοιπόν σας παρακαλώ. Μην μου το παίζετε Αιμίλιοι (και αυτό) ενώ είστε Χρυσόστομοι

Το ιστορικό περιοδικό η διάπλασις των παίδων εδώ, και για τους μερακλήδες ανατύπωση εδώ

Τρίτη 26 Φεβρουαρίου 2013

Απόκριες και πολιτική 18+



Θα μου πείτε τι σχέση μπορεί να έχει η πολιτική με τα έθιμα των Αποκριών.

Μα φυσικά και έχουν μεγάλη σχέση καθώς μέσω των αναθεματισμένων παραδοσιακών εορτασμών η Ελληνική ψυχή διαχρονικά εξέφραζε τις σταθερές της απόψεις για κάθε μορφή αντι-λαϊκής εξουσίας, είτε πολιτικής είτε θρησκευτικής όπως διαπιστώνουμε και από το παρακάτω γνωστό άσμα (εντελώς pagan ύμνος).

Ο Γιάνναρος επόθανε
Ο Γιάνναρος επόθανε κι ήφησε διαθήκη
να μην τον θάψουν σ’ εκκλησιά μήτε σε μοναστήρι, 
μονάχα να τον θάψουσι πάνω σε σταυροδρόμι 
ν’ αφήσουν και την πούτσα του τρεις πιθαμές απάνω, 
για να περνά ο βασιλιάς να δένει τ’ άλογό του. 
Τρεις καλογριές τ’ ακούσασι και παν να τονε (δ)ούσι. 
Η πρώτη φέρνει το κερί κι άλλη το λιβάνι, 
κι η τρίτη ξεβρακώνεται να πα’ να κάτσει απάνω.


Φυσικά τα λέμε από κοντά στην Αγία Άννα και φέτος.



Για περισσότερα δείτε και το περσινό επετειακό "Οι χριστιανοί καρνάβαλοι σε περίοδο κρίσης" 

Παρασκευή 22 Φεβρουαρίου 2013

Εορτή πένθιμος Αθήνησιν...


φέροις δε Πρωτογενείας άστει γλώσσαν, ιν' αιολοβ'ρεντα Διός αίσα
Πύρρα Δευκαλίων τε Παρνασσού καταβάντε δόμον έθεντο πρώτον,
άτερ δ' εύνας ομόδαμον κτισσάσθαν λίθινον γόνον.λαοί δ' ονύμασθεν.
εγειρ' επέων σφιν οίμον λιγύν, αίνει δε παλαιόν μεν οίνον, άνθεα δ' ύμνων νεωτέρων.
λέγοντι μαν χθόνα μεν κατακ'λύσαι μέλαιναν ύδατος σθένος, 
αλλά Ζηνός τεχναις ανάπτωτιν εξαίφνας άντλον ελείν. 
Κείνων δ' έσαν χαλκάσπιδες υμέτεροι προγόνοι αρχάθεν, 
Ιαπετιονίδος φυτ'λας κούροι κοράν και φερτάτων Κρονίδαν. 'Πίνδαρος Ολυμπιόνικος 9'

Είθε δε φέροις την γλώσσαν εις το άστυ της Πρωτογενείας, 
όπου κατά βούλησιν του ποικιλοβρόντου Διός 
Πύρρα και Δευκαλίων εκ του Παρνασσού καταβάντες πρώτον ωκοδομήσαντο οίκον,
άνευ δε συνουσίας εκτήσαντο εκ λίθων ανθρώπους, του αυτού αυτοίς δήμου.
Ούτοι δε ένελα της γενέσεως λαοί ωνομάσθησαν. Άνοιξον λιγυράν οδόν επών. 
επαίνει δε οίνον παλαιόν μεν, ζήτει δε άνθη ύμνων νεωτέρου τρόπου.
Λέγουσιν ουν,οτι την μέλαιναν γην κατέκλυσε πλησμονή ύδατος.
αλλά τέχνη του Διός το πλημμυρήσαν ύδωρ αίφνης παλιν ανερροφήθη. 
Εξ εκείνων δε οι υμέτεροι χαλκάσπιδες πρόγονοι ήσαν, 
εξ αρχής παίδες της Ιαπετονίδος φυλής εκ θυγατέρων αρίστων Κρονίδων.
'Απόδοση: Κ. Κλεάνθους (1886)'



Ο μύθος του κατακλυσμού του Δευκαλίωνα (το 1529 σύμφωνα με το Πάριο Χρονικό) είναι γνωστός. Ο Δίας θυμωμένος με το χάλκινο γένος αποφάσισε να το εξαφανίσει με έναν κατακλυσμό. Επειδή όμως το ανθρώπινο είδος έπρεπε να επιβιώσει, ο θεός επέλεξε να σωθούν η Πύρρα και ο Δευκαλίωνας  ώστε να γίνουν οι γενάρχες της νέας αρχής.

ἔστι δὲ ἀρχαῖα ἐν τῷ περιβόλῳ Ζεὺς χαλκοῦς καὶ ναὸς Κρόνου καὶ Ῥέας καὶ τέμενος <Γῆς> [τὴν] ἐπίκλησιν Ὀλυμπίας. ἐνταῦθα ὅσον ἐς πῆχυν τὸ ἔδαφος διέστηκε, καὶ λέγουσι μετὰ τὴν ἐπομβρίαν τὴν ἐπὶ Δευκαλίωνος συμβᾶσαν ὑποῤῥυῆναι ταύτῃ τὸ ὕδωρ, ἐσβάλλουσί τε ἐς αὐτὸ ἀνὰ πᾶν ἔτος ἄλφιτα πυρῶν μέλιτι μίξαντες.

Οι Αθηναίοι, όπως μας υπενθυμίζει και ο Πλούταρχος στο παραπάνω απόσπασμα, τιμούσαν τους νεκρούς του κατακλυσμού την τρίτη ημέρα των Ανθεστηρίων με τα Υδροφόρια

Υδροφορία: εορτή πένιμος Αθήνησιν επι τοίς εν τω κατακλυσμώ απολομένοις


Σχημάτιζαν μια πομπή και κουβαλώντας υδρίες έφταναν στο χάσμα δίπλα στο ιερό της Γής απ' όπου αποτραβήχτηκαν τα νερά του κατακλυσμού, και εκεί έριχναν ως χοή το ύδωρ για τους νεκρούς.

 11 Ανθεστηριώνος, πρώτη ημέρα των Ανθεστηρίων έχουμε σήμερα (μέχρι το βράδυ). Βέβαια ελάχιστοι είναι οι σημερινοί Αθηναίοι οι οποίοι τιμούν τους νεκρούς του κατακλυσμού όπως έκαναν οι πρόγονοι τους για χιλιάδες(;) χρόνια.  Ο καιρός είπε να προλάβει αυτούς τους ελάχιστους, ο πατέρας θεών και ανθρώπων διέταξε και οι ουρανοί άνοιξαν με μια σπάνια σε ποσότητα βροχή η οποία τίμησε με τον καλύτερο τρόπο τους παλαιούς χαμένους.

Το χάσμα της Γής κοντά στο ναό του Ολυμπίου Διός (το οποίο ιερό κατά τον μύθο ίδρυσε ο Δευκαλίων) δεν έχει βρεθεί, μάλλον η γή αποφάσισε να το κλείσει όταν πάψαν οι χοές, έτσι οι τεράστιες ποσότητες νερού σήμερα δεν είχαν που να πάνε, χώμα ελεύθερο κάτω από τα τσιμέντα δεν υπάρχει, ρίζες να συγκρατούν το νερό στα βουνά ούτε, οπότε η Αθήνα πλημμύρισε. Βέβαια, δεν μιλάμε για κατακλυσμό τάξης Δευκαλίωνα, δεν έχει πάρει ακόμα την απόφαση ο Δίας πως και το σιδηρούν γένος είναι για τα μπάζα και καλύτερα να εξαφανιστεί, αλλά ένας χαμός έγινε.

στένω σε, πάτρα, και τάφους Ατλαντίδος
δύπτου κέλωρο, όςποτ' εν ραπτώ κύτει,
οποία πόρκος Ιστριεύςτετρασκελής,
ασκώ μονήρης αμφελυτρώσα δέμας
Ρειθυμνιάτης κέπφος ώς ενήξατο,
Ζήρυνθον άντρον της κυνοσφαγούς θεάς
λιπών, ερυμνόν κτίσμα Κύρβαντων Σάον,
οτ' ημάθυνε πάσαν ομβρήσας χθόνα
Ζηνός καχλάζων νασμός. οι δε προς πέδω
πύργοι κατηρείποντο, τοι δε λοισθίαν
νήχοντο μοίραν προύμμάτων δεδορκότες.
φηγόν δε και δρύκαρπα και γλυκύν βότρυν
φάλλαι τε και δέλφινες αι τ' επ αρσένων
φέρβοντο φώκαι λέκτρα θούρωσαι βροτών

Λυκόφρων 'Αλεξάνδρα'
...Και οι πύργοι τους ισοπεδώθηκαν στο έδαφος, και οι άνθρωποι ξεκίνησαν να κολυμπούν, βλέποντας μπροστά στα μάτια τους τον τελικό χαμό τους....

Άρχισαν πάλι στα κανάλια και που είναι το κράτος, και πωπωπω ο Ιλισσός ξεχείλισε και βοήθα Παναγιά πλημμύρισαν τα υπόγεια των καημένων ανθρώπων.

Θύματα δεν είχαμε, οπότε νομίζω δικαιολογούμαι να νοιώθω μια άγρια χαρά (πριν ιδιωτικοποιήσουν τα ύδατα της Γης), σε μια από αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις όπου η Φύσις δείχνει την ανόθευτη δύναμη της. Αμόλυντη πάντα από την ανθρώπινη βλακεία.


Θυμήθηκα και την εξαιρετική ταινία το Σμαραγδένιο Δάσος (δείτε την οπωσδήποτε), καθώς δεν χρειάζεται να είμαστε προφήτες για να ξέρουμε, πως θα έρθει η ώρα που οι θεοί θα διεκδικήσουν ξανά τον χώρο, από το τεχνητό περιβάλλον/γυάλα με το οποίο σαν χρυσόψαρα έχουμε περιβάλει τον εαυτό μας.

Ελπίζω πριν γίνει αυτό, η Γη να μας κάνει την χάρη να έχει ανοίξει πάλι το αρχέγονο χάσμα που τράβαγε τα νερά. Μέχρι τότε, οι έστω ελάχιστοι ας θυμούνται, και μεθαύριο, ας κάνουν μια χοή ύδατος, για τους νεκρούς του μεγάλου κατακλυσμού, από τον οποιο ξεπήδησε η γενιά μας.

Παρασκευή 8 Φεβρουαρίου 2013

3o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ


Οπως ίσως διαφαίνεται από τα περισσότερα γραπτά μου, Επικούρειος δεν είμαι, όμως το συγκεκριμένο συμπόσιο, το οποίο μέχρι στιγμής αποτελεί την μόνη περίπτωση προώθησης Ελληνικής φιλοσοφικής σχολής από την βάση, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και κάθε χρόνο και καλύτερο. Επίσης αποτελεί σοβαρή παρακαταθήκη σαν έργο και απόδειξη του τι μπορεί να πραγματοποιηθεί όταν υπάρχει συνέπεια, σοβαρότητα και αγάπη για την παράδοση.


Πρόγραμμα
Σάββατο 9 Φεβρουαρίου 2013
17.00-17.15 Έναρξη συμποσίου Αθανάσιος Ζούτσος, Δήμαρχος Παλλήνης
17.15-17.30 Χαιρετισμοί
Κήπος Αθηνών - Γιώργος Μπακογιάννης
Κήπος Θεσσαλονίκης - Αντώνης Μπιλίσης
Κήπος Σίδνεϊ - Άννα Κυρίτση
Πολιτιστικός Σύλλογος Η ΠΗΓΗ - Εφημερίδα "Φωνή του Γέρακα" - Δέσποινα Δαλιάνη - Βακάλη
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ Παρουσίαση: Κάτια Κρέτση
17.30-17.35 Επικούρου Εγκώμιo απαγγελία, Γιώργος Κλώνης - βιολί, Μανώλης Ζαραφωνίτης
17.35-17.45 Επικούρου Βίος Κάτια Κρέτση
17.45-18.20 Ενότητα Α: ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ
17.45-18.05 Κανονικόν-Φυσικόν-Ηθικόν: Η Επικούρεια φιλοσοφία Γιώργος Μπακογιάννης
18.05-18.20 Η επικούρεια τέχνη του να ζεις σαν θεός ανάμεσα σε ανθρώπους Δημήτρης Άλτας
18.20-18.35 Διάλειμμα
18.35-18.50 Μουσικό Ανθολόγιο Μάριος Στρόφαλης
18.50-20.30 Ενότητα Β: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ
18.50-19.05 Δικαιοσύνη και Κοινωνικό Συμβόλαιο Λεωνίδας Αλεξανδρίδης
19.05-19.20 Αντιμετώπιση των φόβων για τους θεούς και το θάνατο Κωνσταντινιά Πέτρου
19.20-19.30 Φιλία και Κήπος Γιώργος Καπλάνης
19.30-19.45 Διάλειμμα
19.45-20.00 Απόσπασμα από την ταινία «Αρκεί να φαίνονται ωραία» Θεόδωρος Μαραγκός
20.00-21.00 Ενότητα Γ: Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΑΔΑ
20.00-20.15 Ο Επίκουρος στα ελληνικά ιστορικοφιλοσοφικά έργα του 19ου αιώνα Ηλίας Τεμπέλης
20.15-20.30 Καθηγητής Χαράλαμπος Θεοδωρίδης: Ο πρώτος Επικούρειος στη σύγχρονη Ελλάδα
  Τάκης Παναγιωτόπουλος
20.30-21.00 Συζήτηση Συντονιστής: Αντώνης Μπιλίσης
21.30 Συμπόσιο σε ταβέρνα
Κυριακή 10 Φεβρουαρίου 2013Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ Παρουσίαση: Κάτια Κρέτση
10.00-10.40 Ενότητα Δ: ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
10.00-10.10 Μητρόδωρος ο Λαμψακηνός, ο επικούρειος φιλόσοφος Μπάμπης Πατζόγλου
10.10-10.20 Οι γυναίκες ως ισότιμα μέλη του Κήπου Ουρανία Κουτούλα
10.20-10.30 Λουκιανός ο Σαμοσατεύς, ένας συνήγορος του Επίκουρου Αρχοντία Λιοντάκη
10.30-10.40 Η κοινωνική λειτουργία της τέχνης κατά τον επικούρειο ποιητή Λουκρήτιο
Δημήτρης Πανταζίδης
10.45-11.00 Διάλειμμα
11.00-11.15 Μουσικό Ανθολόγιο Νίκη Τριπύλα
11.15-13.00 Ενότητα Ε: Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
11.15-11.30 Γιατί ο Επίκουρος μπορεί να μας βοηθήσει να λύσουμε τα σύγχρονα παγκόσμια
προβλήματα
Stuart Pickering
11.30-11.40 Πιερ Γκασσαντί, ο αναβιωτής της Επικούρειας φιλοσοφίας Χρήστος Γιαπιτζάκης
11.40-11.50 Η θέση της Επικούρειας λογικής στη σύγχρονη επιστημονική και κοινωνική αντίληψη
Μαίρη Σταματιάδου
11.50-12.00 Περί τέχνης Γιώργος Μεταξάς
12.00-12.10 'Η φανταστική επιβολή της διανοίας και στην τέχνη Ασπασία Παπαδοπεράκη
12.10-12.20 Ερωτας, συνουσία, γάμος. Μιά επικούρεια προσέγγιση Μάριος Πετρίδης
12.20-13.30 Γενική Συζήτηση - Αποτίμηση του Συμποσίου Συντονιστής: Γιώργος Μπακογιάννης

Πέμπτη 7 Φεβρουαρίου 2013

gracias españoles por recordándonos

Μόλις είδα το συγκινητικό βιντεάκι με τίτλο "Ευχαριστούμε Ελλάδα, η κληρονομιά μας" το οποίο σκάρωσαν κάποιοι Ισπανοί φοιτητές με τους καθηγητές τους και το οποίο φαντάζομαι σύντομα θα κάνει θραύση.



Νομίζω το νόημα είναι κατανοητό ακόμα και για όσους δεν γνωρίζουν ισπανικά. Τα παιδιά αυτά βασιζόμενα κυρίως στα ελληνικά γλωσσικά δάνεια, τα οποία προφανώς φέρουν και το αρχικό περιεχόμενο των εννοιών που ανέπτυξε ο Ελληνικός πολιτισμός, ευχαριστούν την Ελλάδα για την πολιτισμική της παραγωγή η οποία πια είναι μέρος της καθημερινής ζωής του πολιτισμένου κόσμου.

Νομίζω πολύ πιο συγκινητικό όταν υπάρχει μια τέτοια αυθόρμητη αναγνώριση από τους τρίτους παρά όταν αυτή απαιτείται από κάποιους που ίσως δεν την αξίζουν.
Συγκινητικό επίσης αν αναλογιστούμε το μέγεθος του μεγαλείου αυτού των προγόνων μας το οποίο 16-22 αιώνες μετά,  ακόμα λάμπει εξ αντανακλάσεως πάνω μας.

Δυστυχώς όμως προβλέπω το βιντεάκι να κάνει θραύση στην Ελλάδα για τους λάθος λόγους καθώς θα θρέψει για άλλη μια φορά τον μίζερο και ατελέσφορο "εθνικισμό" ανθρώπων που όχι μόνο δεν έχουν καμιά σχέση με την Ελλάδα την οποία οι Ισπανοί ευχαριστούν αλλά και καμιά πρόθεση να της μοιάσουν.

Στην πραγματικότητα θα πρέπει να μας προβληματίσει γιατί τα μόνα πράγματα για τα οποία μας ευχαριστούν πάντα, γιατί τα μόνα πράγματα τα οποία πάντα κοιτάμε να χρεώσουμε, γιατί τα μόνα πράγματα τα οποία μας κάνουν περήφανους (εκτός από το Γιούρο), γιατί τα μόνο πράγματα που μέχρι σήμερα μας σώζουν σε σχέση με τους περισσότερους ξένους δεν είναι πράγματα που φτιάξαμε εμείς, αλλά μια κληρονομιά τόσο δική μας όσο και των Ισπανών ή των όποιων άλλων σήμερα στον σύγχρονο κόσμο την αναγνωρίζουν και την καλλιεργούν.

Και μάλιστα από όλους αυτούς τους κληρονόμους, εμείς συνήθως συμπεριφερόμαστε σαν τους χειρότερους και πιο άξεστους που δεν ξέρουν τι να κάνουν με τον θησαυρό που τους άφησαν οι προηγούμενοι. Όχι μόνο καθημερινά αρνούμαστε να τον πλουτίσουμε με έργα δικά μας αλλά κάνουμε και ότι μπορούμε για να μην έχουμε ούτε καν σχέση μαζί του. Φυσικά δεν αναφέρομαι στα όποια υλικά κατάλοιπα αλλά κυρίως στα πολιτισμικά, στις αρχές και στις αξίες που μας παρέδωσαν και με τις οποίες ο σύγχρονος νεοέλληνας σε κάθε του εκδήλωση φανερώνει πως δεν έχει ουσιαστική σχέση. Εμφανές κοιτώντας δέκα λεπτά ειδήσεων, διαβάζοντας δέκα σχόλια στα "κοινωνικά δίκτυα", παρατηρώντας συμπεριφορές στο δρόμο, παντού.

Προσπαθώ ώρες ώρες να φανταστώ πως θα ήταν τα πράγματα αν δεν θέλαν τόσο πολύ, ΜΑ ΤΟΣΟ ΠΟΛΥ οι ξένοι να είμαστε σαν τους αρχαίους πρόγονους μας πράγμα που μας κάνει ενίοτε να κρατάμε και λίγο τα προσχήματα.

Τελικά, και αν φυσικά θέλουμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας νόμιμους κληρονόμους των προγόνων μας, πρέπει να αποφασίσουμε αν θέλουμε να τους μοιάσουμε. Να μοιάσουμε με αυτούς για τα έργα των οποίων μας ευχαριστεί ο πολιτισμένος κόσμος ή με κάτι άλλο ακαθόριστο, μίζερο, άσχημο, άσκοπο και μικρό. Και αν όντως θέλουμε να μοιάσουμε στους πρόγονούς μας τότε πρέπει να αρχίσουμε σήμερα την σπουδή και το έργο.

Και να μην ξεχάσουμε να ευχαριστήσουμε τους Ισπανούς (και τον όποιον άλλο) που μας υπενθυμίζουν κάθε τόσο και δεν μας αφήνουν να ξεχάσουμε.

Με τα λιγοστά ισπανικά μου ελπίζω ορθά: ευχαριστούμε Ισπανοί που μας υπενθυμίζετε - gracias españoles por recordándonos

Τρίτη 5 Φεβρουαρίου 2013

Από τις Μορίες (ιερές ελιές των Αθηνών) στην μωρία

Δημοσιεύτηκε  στο περιοδικό Φαινόμενα του Ελ. Τύπου τ.117



Ο μύθος της διαμάχης μεταξύ Αθηνάς και Ποσειδώνα για την πόλη του Κέκροπα είναι γνωστός. Ο Ποσειδώνας χτυπώντας την τρίαινα του έκανε να αναβλύσει μια πηγή, η Αθηνά εμφάνισε την πρώτη ήμερη ελιά με καρπό. Οι Αθηναίοι επέλεξαν την ελιά, η πόλη τους πήρε το όνομα της θεάς και έκτοτε μπορεί να είχαν πρόβλημα με το νερό αλλά ευδοκίμησαν λόγω του ευλογημένου καρπού.

Από αυτή την πρώτη ιερή ελιά της Αθηνάς, γεννήθηκαν άλλες δώδεκα ελιές τις οποίες οι Αθηναίοι φύτεψαν στις ισάριθμες πύλες της Ακαδημίας, και με την σειρά τους από αυτές τις ιερές, Μορίες, ελιές σιγά σιγά δημιουργήθηκαν οι ιεροί ελαιώνες των Αθηνών. Αιώνες αργότερα οι Αθηναίοι διαπίστωσαν πως υπήρχαν πια ελαιόδεντρα που προέρχονταν από την πρώτη ελιά σε όλη την πόλη διάσπαρτα, αιωνόβια δέντρα τα οποία όρισαν εξίσου ιερά.

Τα δέντρα αυτά τα ονόμασαν Μορίες, μάλλον από το μόριο-κομμάτι καθώς όλα προέρχονταν από μεταφυτεύσεις-μέρη/κομμάτια της πρώτης ελιάς που δέσποζε στον βράχο της Ακροπόλεως. Λέγαν όμως και έναν μύθο. Πως ο γιος του Ποσειδώνα, ο Αλιρρόθιος, με την προτροπή του χολωμένου θεού που είχε χάσει την διαμάχη για την πόλη, βάλθηκε κάποια στιγμή να κόψει όλες τις Μορίες, εκδικούμενος τους Αθηναίους. Αλλά προτού ακόμα ακουμπήσει το υψωμένο τσεκούρι στο πρώτο δέντρο αυτός έπεσε νεκρός. Έτσι λένε πως το όνομα προήλθε από τον Μόρο, τον θάνατο του Αλιρρόθιου.

Και πράγματι οι Αθηναίοι, οι πιο θεοσεβείς των ανθρώπων, είχαν σε τόση εκτίμηση όλες τις Μορίες που με νόμο αποφάσισαν πως τα ιερά δέντρα ανήκαν στην Πόλη ακόμα και αυτά που βρίσκονταν σε ιδιόκτητα κτήματα. Έστω μια Μορία μόνη της στην αυλή του σπιτιού κάποιου Αθηναίου, ήταν ιερή επομένως ανήκε στην πόλη και έπρεπε να προστατεύεται. Για τον λόγο αυτό γύρω από τις Μορίες που βρίσκονταν εκτός του ιερού ελαιώνα η πόλη σήκωνε έναν σηκό (φράχτη) και αυτός και η ελιά ήταν υπό την ευθύνη του ιδιοκτήτη του κτήματος. Μάλιστα καθώς οι Αθηναίοι ήταν έξυπνοι και γνώριζαν πως και οι ίδιοι όταν δεν επιβάλλεται ο νόμος, ο καθείς κοιτάει το συμφέρον του, είχαν θεσπίσει και ένα ειδικό ελεγκτικό σώμα τους "επιγνώστες", επιφορτισμένο με το καθήκον να ελέγχουν την κατάσταση των Μοριών. Ο ιδιοκτήτης έπρεπε να φροντίζει την ιερή ελιά και τον φράχτη, πράγμα πολύ σημαντικό καθώς η ποινή σε περίπτωση καταστροφής ήταν θάνατος μετά από απόφαση του ειδικού για ιερά ζητήματα δικαστηρίου, του Αρείου Πάγου. Ακόμα και αν για κάποιο λόγο, παρά της φροντίδες το δέντρο ξεραίνονταν ο κορμός του έπρεπε να παραμείνει εκεί, καθώς μπορεί να πέταγε πάλι βλαστό.


Ένα τέτοιο θαύμα είχε μάλιστα συμβεί με την πρώτη ιερότερη των ιερών ελιά στην Ακρόπολη, όταν αυτή είχε πυρποληθεί από τους Πέρσες. Γυρνώντας οι Αθηναίοι στην κατεστραμμένη και λεηλατημένη πόλη τους είχαν αντικρίσει τα ιερά τους καμένα και διαλυμένα από τους βαρβάρους. Και το χειρότερο..., ή ίδια μοίρα είχε χτυπήσει την πρώτη Μορία, την οποία αντίκρισαν και αυτή να καπνίζει καμένη. Καταρρακώθηκαν οι Αθηναίοι τότε, καθώς η Ελιά αυτή ήταν η ίδια η Πόλη τους και η σύνδεση με την θεά τους. Όμως ως εκ θαύματος, εκεί μέσα στα ερείπια, από τον καπνισμένο κορμό ένα νέο βλαστάρι ξεπετάχτηκε και πήραν θάρρος. Μάλιστα μέχρι να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους και τα νέα απαραίτητα για την Πόλη τείχη, η ελιά από αυτό το βλαστάρι μεγάλωσε με αφύσικη ταχύτητα. Όταν πια ο καινούργιος Παρθενώνας χτίστηκε στον βράχο η Μορία ήταν πάλι ολόκληρο δέντρο και η αγαπημένη Πόλη της θεάς μεγαλούργησε και πάλι.

Είναι ενδιαφέρον πως ίσως τα μόνα πολιτειακά αξιώματα της Αθηναϊκής δημοκρατίας που δεν είχαν ενιαύσια θητεία ήταν ο άρχων βασιλεύς και οι αθλοθέτες. Ένας από τους λόγους φαίνεται να είναι εντελώς πρακτικός καθώς και ο μεν και οι δε είχαν υπό την ευθύνη τους την οργάνωση της εορτής των Παναθηναίων. Προφανώς ήταν τόσο σημαντική η εορτή και τόσο πρακτικοί άνθρωποι οι Αθηναίοι που έπρεπε οι υπεύθυνοι αξιωματούχοι να μην αλλάζουν προτού ολοκληρώσουν το έργο τους, την διεξαγωγή δηλαδή της εορτής και των αγώνων. Όπως στις περισσότερες μεγάλες εορτές των Ελλήνων έτσι και στα Παναθήναια δεν υπήρχαν μόνο αθλητικοί διαγωνισμοί αλλά και  μουσικοί, ακόμα και ομορφιάς. Επειδή μάλιστα η Αθήνα ήταν πλούσια και δυνατή πόλη τα έπαθλα ήταν αξιοσέβαστα. Οι νικητές των μουσικών αγώνων έπαιρναν δώρο χρυσά και ασημένια στεφάνια Αυτοί που κέρδιζαν τον διαγωνισμό ομορφιάς  έπαιρναν πανέμορφες ασπίδες, ενώ τέλος οι νικητές των αθλητικών αγώνων έφευγαν με τους γνωστούς Παναθηναϊκούς αμφορείς γεμάτους λάδι. Καθώς οι αθλητικοί αγώνες είχαν μεγαλύτερη σημασία και ήταν πιο λαοφιλείς από τους άλλους δεν πρέπει να κάνουμε το λάθος να θεωρήσουμε πως οι νικητές ήταν ριγμένοι σε σχέση με τους κιθαρωδούς. Το λάδι που έπαιρναν οι πρώτοι είχε μεγαλύτερη ίσως αξία από τα χρυσά στεφάνια.


Γιατί το λάδι αυτό προέρχονταν από τις Μορίες ελιές, κρατικές και ιδιωτικές. Με την οργανωτική ευθύνη του επωνύμου άρχοντα το μάζευαν οι αθλοθέτες κάθε χρόνο και το τοποθετούσαν στον θησαυρό στην Ακρόπολη μέχρι την διεξαγωγή των αγώνων. Μάλιστα επειδή γνωρίζουμε κάποιους καταλόγους νικητών και πόσους αμφορείς (συνολικά πάνω από 1113) ελάμβαναν ως δώρο μπορούμε να υπολογίσουμε (δεχόμενοι πως το λάδι από τις Μορίες πρέπει να δίνονταν ώς απαρχή/δεκάτη της παραγωγής όπως σε κάθε ιερό), όλα τα ιερά ελαιόδεντρα της Αττικής.  Το Αττικό λάδι (όπως και τα Σύκα) απαγορευόταν να εξαχθεί. Η μόνη περίπτωση που γινόταν αυτό ήταν με τους Παναθηναϊκούς αμφορείς που λάμβαναν δώρο οι νικητές. Αυτοί οι αμφορείς με τα ~40 λίτρα ιερό λάδι, πωλούνταν σε άλλες πόλεις το βάρος τους χρυσό κάνοντας του νικητές που τους είχαν λάβει πλούσιους. Οι ίδιοι οι αμφορείς και το λάδι τους ήταν τόσο σημαντικοί και για τους μη Αθηναίους, με αποτέλεσμα να έχουμε ταφές πλουσίων της Σικελίας, με τέτοιους αμφορείς ως κτερίσματα για τον τάφο.



Οι σύγχρονοι Αθηναίοι, δεν έχουν σχέση με τις Ελιές πιστεύουν ότι οι καλύτερες είναι στην Καλαμάτα ή στην Κρήτη. Ιερές ελιές δεν έμειναν, ανάμεσα στα γήπεδα και τα εμπορικά κέντρα ούτε ελαιώνας, το πέρασμα βάρβαρων αιώνων άφησε τα σημάδια του στην ιερή Αττική γή, πιο βαθιά και από το πέρασμα των Περσικών ορδών. Στην λαϊκή φαντασία όμως επιβίωσε ο θρύλος και λέγεται πως είχε σωθεί μια τέτοια ιερή ελιά, υπό την σκιά της οποίας μάλιστα δίδασκε ο Πλάτων. Την έδειχναν στην ιερά οδό στον βοτανικό, κοντά στο πανεπιστήμιο. Μέχρι το 75 όπου ότι δεν κατάφεραν οι αιώνες το κατάφερε ένα λεωφορείο το οποίο έπεσε πάνω της σε ένα ατύχημα και την ξερίζωσε. Ατύχημα ήταν βέβαια, άλλαξαν και οι καιροί άλλα ήθη κανείς δεν καταδικάστηκε σε θάνατο. Κάποιοι ρομαντικοί όμως στο πανεπιστήμιο κράτησαν τον κορμό, ίσως με την ελπίδα πως κάποτε βλαστήσει. Απ' ότι φαίνεται όμως, για την λαϊκή φαντασία που τρέφεται με θρύλους, το θαύμα έγινε εκεί στις ξεχασμένες ρίζες της ελιάς του Πλάτωνα, απ' όπου πέταξαν παραφυάδες με αποτέλεσμα να μεγαλώσουν 3-4 νέα δεντράκια πλάι στα μισοθαμμένα υπολείμματα του κορμού που είχαν αφεθεί πίσω.

Μέχρι  σήμερα που κάποιοι έκοψαν το ένα δέντρο και ότι έμενε από τον κορμό για καυσόξυλα. Μπορεί να ήταν άστεγοι. μπορεί να ήταν ημεδαποί ή αλλοδαποί δεν μας ενδιαφέρει*. Εξ' άλλου το ιερό δεν κάνει διάκριση και προφανώς στην σημερινή εποχή οι κραυγές του βρίσκουν εξίσου κουφά αυτιά παντού. Θα μπορούσαμε να πούμε πως κάτι ήξεραν για την ανθρώπινη κατάσταση οι παλαιοί Αθηναίοι και αποφάσιζαν - για τους εαυτούς τους - τόσο σκληρούς νόμους. Τώρα ούτε παλιοί Αθηναίοι υπάρχουν, ούτε νόμοι, ούτε τα απομεινάρια της ελιάς του Πλάτωνα. Ούτε και σκέφτηκε κανείς πως αν είχαν κάπου να μείνουν αυτοί οι άστεγοι, ή πως αν τους έδιναν δυο τρία κούτσουρα οι νοικοκυραίοι με τα τζάκια, η ελιά μπορεί να έμενε στην θέση της.


Το μόνο που μένει είναι να ελπίζουμε η θεά να κάνει ένα νέο θαύμα, όπως τότε στον ιερό βράχο, και μέσα από τις κατεστραμμένες ψυχές που καπνίζουν να ανθίσει ένα νέα βλαστάρι. Ο θρύλος ίσως πει πως ήταν μια Μορία που νίκησε την μωρία.

























*: Αδιανόητο για μια τέτοια πόλη με παρατημένα ολυμπιακά ακίνητα, με ανοίκιαστα άπειρα  διαμερίσματα, να μην μπορεί να προνοήσει να μην κρυώνουν οι άστεγοι.... Αδιανόητο και οι δήθεν ευαίσθητοι κάτοικοι της περιοχής που τώρα κλαίνε να μην μπορούν να δώσουν δυο κούτσουρα από τα τζάκια τους, να φροντίσουν λίγο για αυτούς που κατέληξαν να ξεριζώσουν το δέντρο.

Διαβάστε επίσης:

Τετάρτη 30 Ιανουαρίου 2013

Οι τρείς ιεράρχες και η θεοποίηση της Υπατίας

Ἐπειδὴ τὸ μὲν ῥᾳδίως ληπτὸν, ἅπαν εὐκαταφρόνητον· τὸ δὲ ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅσῳ δυσεφικτότερον, τοσούτῳ θαυμασιώτερον· καὶ γυμνάζει τὸν πόθον ἅπαν τὸ διαφεῦγον τὴν ἔφεσιν

Ως γνωστόν η εκκλησία εορτάζει τους επονομαζόμενους τρεις ιεράρχες ως "προστάτες -των ελληνικών- γραμμάτων". Όπως και οι περισσότερες χριστιανικές εορτές, άγιοι και μάρτυρες για πολύ καιρό δεν είχαν απασχολήσει από άποψη περιεχομένου τον ελληνικό λαό και το χριστεπώνυμο πλήθος με αποτέλεσμα να υπαγορεύει η εκκλησία , 'αυτοί που σώσαν τα γράμματα και την γλώσσα, οι φωστήρες του πνεύματος', να τους αναγορεύει σε προστάτες των γραμμάτων, να ακολουθούν κατά πόδας το κράτος και τα σχολεία, εν πάση περιπτώσει να καθιερώνονται ως τέτοιοι στο φαντασιακό του κόσμου.

Σχετικά πρόσφατα όμως, σε αυτή την δεύτερη προσπάθεια ολοκλήρωσης του ουδέποτε ολοκληρωθέντα νεοελληνικού διαφωτισμού, και ταυτόχρονα με το αναθερμασμένο πνεύμα αρχαιολατρίας, από την δεκαετία του 90 και μετά, όλο και περισσότεροι άρχισαν να αναρωτιούνται· πως γίνεται και μας κοροϊδεύει έτσι η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία τιμώντας ως πνευματικούς φάρους ανθρώπους που ανάμεσα στα άλλα είπαν :


«Είναι εχθροί οι Έλληνες…διότι διασκεδάζουν καταβροχθίζoντας με ορθάνοιχτο στόμα τον “Ισραήλ”. Στόμα δε, λέγει εδώ ο προφήτης (βλ. Ησαΐας Θ΄: 11) την σοφιστική του λόγου δύναμη, η οποία τα πάντα χρησιμοποίησε για να παραπλανήσει αυτούς που πιστεύουν με απλότητα στον Θεό».
Μέγας Βασίλειος 'Εις τον προφήτην Ησαΐαν Προοίμιον', 9.230.8
«Όσο πιο βάρβαρο ένα έθνος φαίνεται και της ελληνικής απέχει παιδείας, τόσο λαμπρότερα φαίνονται τα ημέτερα…».
Ιωάννης Χρυσόστομος 'Υπόμνημα εις τον άγιον Ιωάννην τον Απόστολον και Ευαγγελιστήν', Ομιλία Α’, 59.31
«Οι Έλληνες φιλόσοφοι και ρήτορες, είναι καταγέλαστοι και δεν διαφέρουν από τα παιδιά που λένε ανοησίες. Γιατί δεν μπόρεσαν να πάρουν με το μέρος τους ούτε έναν σοφό η άσοφο, ούτε άνδρα ή γυναίκα, ούτε ένα μικρό παιδί από τόσα έθνη κι από τόσους λαούς, αλλά προκαλούσαν τόσα γέλια τα βιβλία που είχαν γράψει, ώστε, μόλις τα παρουσίαζαν, να εξαφανίζονται, γι” αυτό και χάθηκαν τα περισσότερα… Ποτέ δεν έκαμαν το σωστό, αλλά ήσαν δειλοί, φιλόδοξοι, αλαζόνες και είχαν ασυλλόγιστα πάθη… Ο Ελληνισμός μπορεί ν” απλώθηκε σ” όλη τη γη και να κατέκτησε τις καρδιές των ανθρώπων, καταλύθηκε όμως με την δύναμη του Χριστού και το κήρυγμά μας φυτεύτηκε στις ψυχές των ανθρώπων… Και όσοι ήταν άπιστοι εντυπωσιάστηκαν από την διδασκαλία του Ιησού και περιφρόνησαν την δουλοπρέπεια, την ανελευθερία και την ποταπότητα των Ελλήνων. Όλοι διέκριναν την ευγένεια των μέσων που χρησιμοποιούν οι χριστιανοί, σε αντίθεση με την αισχρότητα των Ελλήνων».
Ιωάννης Χρυσόστομος 'Εις τον μακάριον Βαβύλαν και κατά Ελλήνων', παρ. 11-12, 15, 40
«Αν κοιτάξεις στα ενδότερα (των ελληνικών σκέψεων) θα δεις, τέφρα και σκόνη και τίποτε υγιές, αλλά τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγας (των Ελλήνων φιλοσόφων), όλα δε είναι γεμάτα ακαθαρσίες και πύον, και πάντα τα δόγματα τους βρίθουν από σκουλήκια… Αυτά γέννησαν και αύξησαν οι Έλληνες, παίρνοντας από τους φιλοσόφους τους… Εμείς όμως, δεν παραιτούμαστε από την μάχη εναντίον τους».
Ιωάννης Χρυσόστομος 'Υπόμνημα εις τον άγιον Ιωάννην τον Απόστολον και Ευαγγελιστήν', Ομιλία Ξ’, 59.369-370)

«Η σοφία των Ελλήνων είναι τύφος… Οι Έλληνες είναι αλαζόνες…δεισιδαίμονες…αυθάδεις…».
Γρηγόριος Ναζιανζηνός 'Εις Ηρώνα τον φιλόσοφον'

Σύντομα μια κρίσιμη μάζα διάβασε αυτές και παρόμοιες απόψεις των ιεραρχών για την Ελληνική σοφία και τώρα με μια αναζήτηση στο internet εύκολα τα βρίσκει ο καθένας και διαπιστώνει αυτόν τον άτυπο πόλεμο για τους τρείς ιεράρχες.



Πιο πρόσφατα και με ανάλογο τρόπο έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό η ιστορία της φιλοσόφου Υπατίας, η οποία κυρίως λόγω του τραγικού θανάτου της γρήγορα απέκτησε χαρακτηριστικά ενός συμβόλου που συμπύκνωνε την βίαιη καταστροφή του ελληνικού πνεύματος (και όχι μόνο) από τον χριστιανισμό. Η Υπατία, φιλόσοφος εν ζωή, με τον θάνατο της έγινε μάρτυρας του ελληνισμού.

Λίγα χρόνια πριν κάποιοι αρχαιολάτρες - θαρρώ φίλοι από την Θεσσαλονίκη - είχαν την ιδέα να προβάλουν την Υπατία σαν την ελληνική αντιπρόταση στην εορτή των τριών ιεραρχών θεωρώντας πως αυτή - η τελευταία επώνυμη εθνική φιλόσοφος - θα μπορούσε να αντικαταστήσει τους χριστιανούς φωστήρες ως προστάτιδα των γραμμάτων. Πολύ επιτυχημένη η πρωτοβουλία που έπιασε και τον παλμό της εποχής αν και ψιλοδιαφωνώ καθώς ως παθόντες η λογική του να αντικαταστήσεις μια εορτή άλλων με κάτι κατασκευασμένο δικό σου για ιδεολογικούς λόγους θα έπρεπε να μας ξενίζει και είναι άσκοπος ετεροπροσδιορισμός (πάλι) ενώ επίσης αν θέλαμε να χρίσουμε κάποιον προστάτη των γραμμάτων θα μπορούσαμε να διαλέξουμε από τα πατροπαράδοτα όπως τις Μούσες, την Αθηνά ή τον Ερμή.

Όπως και να έχει με την διάδοση που έχουν αυτές οι ιδέες στο διαδίκτυο η αντιπαράθεση προστατών των γραμμάτων επισημοποιήθηκε και κάθε χρόνο τέτοια εποχή η Υπατία που και αυτή καθιερώθηκε στο λαικό φαντασιακό κάνει την εμφάνιση της μαζί με τους χριστιανούς ιεράρχες.

Το πολύ ενδιαφέρον όμως είναι πως η φιλόσοφος έχει αρχίσει σιγά αλλά σταθερά να ξεπερνάει και το status του εθνομάρτυρα και να εμφανίζεται ως το "ιερό" σε μια μορφή λανθάνουσας λατρείας. Έτσι, μετά το αφιερωματικό ποίημα ή "ύμνο" του Παλλαδά του Αλεξανδρινού εθνικού:

Όταν βλέπω σε, προσκυνώ, και τους λόγους,
της παρθένου τόν οίκον αστρώον βλέπων
εις ούρανόν γαρ έστι σου τα πράγματα,
Υπατία σεμνή, των λόγων ευμορφία,
άχραντον άστρον της σοφής παιδεύσεως. 
Όταν σέ βλέπω ή τά λόγια σου ακούω, προσκυνώ
και ή σοφία σου μέ τής Παρθένου τόν αστερισμό βλέπω νά λάμπει.
Έτσι ουράνια, όλα τά δικά σου
Υπατία σεμνή, τών λόγων ή πανέμορφη,
τής μάθησης σοφό κι άχραντο άστρο.

έκανε την εμφάνιση του και ένας σύγχρονος αρχαιοπρεπής "ύμνος" αγνώστου συγγραφέα για την φιλόσοφο που όμως έχει αυτή την φορά κανονικά χαρακτηριστικά ύμνου (επιρροή από ορφικά σχήματα) προς θεότητα αφού ξεκινά με το ρήμα Καλώ, και αναφέρει την Υπατία ώς Μακαρία Δαίμων:

ΥΠΑΤΙΑ ΚΑΛΕΩ ΦΙΛΟΣΟΦΟΝ
ΟΥΡΑΝΙΑΣ ΜΟΥΣΑΣ ΠΑΡΕΔΡΟΝ,
ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΦΙΛΗ.
ΤΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΣΥΜΒΟΛΟΝ,
ΤΗΝ ΕΚ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΦΟΝΕΥΘΗΣΑ.
ΕΛΘΕ ΜΑΚΑΡΙΑ ΔΑΙΜΩΝ,
ΗΡΩΙΣ ΤΕΧΝΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ,
ΘΕΣ ΦΙΛΟΙΣ ΥΠΟ ΤΗΣ ΣΗΣ ΣΚΕΠΗΣ,
ΚΑΙ ΔΩΣ ΦΩΤΙ,
ΤΟΥ ΤΟ ΣΟΣ ΚΛΕΟΣ ΖΗΤΟΥΝΤΕΣ.

Δεν θα σχολιάσω την γλώσσα του "ύμνου" καθώς υπάρχουν άλλοι πιο ειδικοί, αλλά θα σταθώ σε αυτή την ενδιαφέρουσα θεοποίηση, της φιλοσόφου, εθνομάρτυρος. Προσπαθώ να θυμηθώ όση ώρα γράφω κάτι ανάλογο στην αρχαιότητα, δηλαδή θεοποίηση ιστορικού προσώπου (εξαιρώ βασιλείς, και τιμώμενους για κάποιο λόγο από την Πόλη ακόμη και ως ήρωες) αλλά δεν μου έρχεται κάποια περίπτωση. Προφανώς και διαφωνώ καθώς το παραπάνω είναι μια ετεροχρονισμένη επιβεβαίωση του Ευημερισμού σε ένα βαθμό, αλλά όπως και στα περί της εορτής η διαφωνία μου δεν έχει μεγάλη σημασία. 

Πιο σημαντικό και ενδιαφέρον είναι αυτό το ίδιο το φαντασιακό που βλέπουμε εν εξελίξει αρχικά να γνωρίζει την φιλόσοφο, αργότερα να την κάνει ένα ιδεολογικό σύμβολο, και τώρα να την θεοποιεί (ή ηρωοποιεί ), με μια, νέου είδους, άτυπη θρησκευτικότητα που ούτε χριστιανική είναι, ούτε ελληνική. Νομίζω πως αυτό και ανάλογα φαινόμενα που παρουσιάζονται στην Ελλάδα θα αποτελούσαν πολύ καλό ερευνητικό πεδίο για κοινωνιολογικές και ανάλογες μελέτες, καθώς είναι συναρπαστικός ο τρόπος που παρόν, παρελθόν, θρησκείες και ιδεολογίες μπλέκονται και εκδηλώνονται με περίεργους τρόπους στο νεοελληνικό φαντασιακό.