Εμπειρίες από το 4ο Πανελλήνιο συμπόσιο Επικούρειας φιλοσοφίας

Το Σάββατο και την Κυριακή που πέρασε είχα την χαρά να παραβρεθώ για τέταρτη φορά στο Πανελλήνιο συμπόσιο Επικούρειας φιλοσοφίας το οποίο οργανώνουν οι Κήποι Αθηνών και Θες/νίκης με την αρωγή του δήμου Παλλήνης στον Γέρακα.
Αυτή την φορά, ήταν περισσότερο από προφανές, πως η ρομαντική προσπάθεια λίγων φίλων να εκφράσουν με σύγχρονο τρόπο, τις διδαχές μιας εκ των βασικών φιλοσοφικών σχολών του ελληνισμού, έχει βρει εξαιρετική ανταπόκριση και έχει καταστεί μέσω αυτού του ετήσιου συνεδρίου ισχυρός θεσμός.
Η προσέλευση του κόσμου, κάθε ηλικίας και προέλευσης ήταν εντυπωσιακή, όπως επίσης απρόσμενα εντυπωσιακό (κυρίως λόγω της συνεχής βελτίωσης) το επίπεδο των πολλών ομιλιών.


Αυτό που κάνει εντύπωση - τουλάχιστον σε εμένα που ποτέ δεν ήμουν ιδιαίτερα οπαδός της συγκεκριμένης σχολής - είναι πως  οι συντελεστές έχουν καταφέρει δύο βασικά πράγματα.
Πρώτον να μην επαναλαμβάνουν τα ίδια και τα ίδια στις ομιλίες, και αυτό παρά το γεγονός πως τα άπαντα της επικούρειας φιλοσοφίας χωράνε σε  ένα μικρό ράφι της βιβλιοθήκης (εν αντιθέσει με άλλες σχολές) και δεύτερον έχουν επιτύχει άλλοτε με εξαιρετικό τρόπο και άλλοτε κάπως τραβηγμένα, να συνδέσουν τα περισσότερα από τα διδάγματα του Κήπου, με σύγχρονες αναζητήσεις, προβληματισμούς και καταστάσεις.

Στον συνδυασμό αυτών των δύο κατορθωμάτων, νομίζω οφείλεται η αξιοζήλευτη επιτυχία και αυτού του συμποσίου, του 4ου κατά σειρά, το οποίο δείχνει να αγκαλιάζεται όχι μόνο από τον απλό κόσμο και τον αρωγό δήμο (μάλιστα ο δήμαρχος Παλλήνης, τήρησε στο ακέραιο την υπόσχεση που είχε δώσει στο νομίζω δεύτερο συμπόσιο και σύντομα στην περιοχή θα λειτουργεί πάρκο με το όνομα ο Κήπος του Επίκουρου), αλλά και από πλήθος ακαδημαϊκών. Είναι νομίζω η μοναδική περίπτωση που γνωρίζω - σε αυτά τα θέματα- στην οποία διαφορετικές κοινωνικές δυνάμεις, φίλοι της φιλοσοφίας, σύλλογοι πολιτών, πολιτεία και ακαδημαϊκοί-  έχουν καταφέρει να συνυπάρχουν για ένα κοινό σκοπό. Ίσως το μήνυμα για μια ανεπιτήδευτη ευδαιμονία του φιλοσόφου να έχει βρεί μέσα από τις χιλιετίες πρόθυμα αυτιά για ακόμη μια φορά.

Το άλλο επίσης που θέλω να χαιρετίσω ως υπερθετικό, τουλάχιστον με τα δικά μου κριτήρια, είναι πως οι συντελεστές, προς τιμήν τους, και προς τέρψη δική μας, έχουν καταφέρει να ξεπεράσουν την φλύαρη και άνευ πρακτικής εξάσκησης αρετολογία των ομιλιών και των βιβλίων, την τόσο συνηθισμένη, ειδικά  ανάμεσα στους "ελληνολάτρες", και προσπαθούν και έχουν καταφέρει κάποιες έστω από τις λίγες απλές διδαχές του Επίκουρου να τις κάνουν καθημερινή πράξη. Θα ξεχωρίσω την αρετή της φιλίας, χωρίς την οποία δεν νομίζω αυτοί να ήταν ποτέ σε θέση να φέρουν πέρας ένα τέτοιο έργο με τέτοια διάρκεια και τέτοιο αποτέλεσμα. Αν μη τι άλλο γι' αυτό (και τα συχνά τους συμπόσια και συζητήσεις) τους δίνω τα εύσημα.

Όπως ανέφερα ήδη το επίπεδο των ομιλιών ήταν εξαιρετικό, και συνιστώ ανεπιφύλακτα στους ενδιαφερόμενους να βρουν και τα πρακτικά των προηγούμενων συμποσίων τα οποία κυκλοφορούν σε βιβλίο. Μέχρι να εκδοθούν και τα φετινά πρακτικά μπορούμε να παρακολουθήσουμε αρκετές από βιντεοσκόπηση και παρακάτω παραθέτω μία συγκεκριμένη, ίσως όχι γιατί ήταν η καλύτερη που άκουσα αλλά για δύο πιο σημαντικούς λόγους.

Πρώτον - για να είμαι και εγώ στο Επικούρειο κλίμα - λόγω των δεσμών φιλίας που έχω με τον ομιλητή και δεύτερον για την εξαιρετικής σημασίας, ειδικά στο κύκλο των σύγχρονων επικουρίων (και θα εξηγήσω παρακάτω γιατί), αναγνώριση των δανείων από τις προηγούμενες περιόδους του ελληνισμού, και ειδικά από την συλλογική λαϊκή κοσμοαντίληψη έτσι όπως αυτή εκφράστηκε στο περιβάλλον της Αθηναϊκής Δημοκρατίας (γιατί προφανώς η Ευδαιμονία, η φιλία κτλ δεν εφευρέθηκαν από τον Επίκουρο :-) ).


Περισσότερες ομιλίες μπορείτε να δείτε στο ίδιο κανάλι.

Βέβαια για να μην λέω μόνο τα θετικά, θέλω να επισημάνω κάτι που κάθε φορά μου κάνει αρνητική εντύπωση, διακρίνοντας όμως ταυτόχρονα και μια σταδιακή συρρίκνωση του φαινομένου σε κάθε επόμενο συμπόσιο. Μιλάω για την, κραυγαλέα σε κάποιους ομιλητές, έκφραση ενός φανατισμού έναντι των άλλων φιλοσοφικών σχολών, σε σημείο που οι συγκριτικές κορώνες τις οποίες εκφράζουν, να μην έχουν κανένα νόημα στην καλύτερη αποτύπωση, μέσω του συγκριτισμού, των διαφορών μεταξύ της επικούρειας φιλοσοφίας και των άλλων σχολών, αλλά να λειτουργούν όπως τα τσιτάτα πολιτικών ιδεολογιών. Συν του ότι, στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι και τελείως λάθος τα συμπεράσματα που προκύπτουν με μια τέτοια προσέγγιση. Έτσι, με λύπησαν ιδιαίτερα κάποιες εντελώς επιφανειακές και επιθετικές εκφράσεις έναντι της Πλατωνικής σχολής, των Στωικών ακόμα και των Περιπατητικών, κανείς δεν έμεινε στο απυρόβλητο. Νομίζω πως αν καταφέρουν να ξεπεραστούν και αυτοί οι λίγοι εναπομείναντες, και μάλιστα αρνητικοί, ετεροπροσδιορισμοί, ο θεσμός θα αγγίζει το ιδανικό.

Τέλος επειδή μου δόθηκε η ευκαιρία να συνεργαστώ ακόμα μια φορά με την ομάδα μελέτης της αρχαίας όρχησης και να συνταιριάξω κάποιες ιδέες και μουσικά όργανα με την δουλειά τους, σε ένα μικρό δρώμενο που παρουσιάστηκε στο συμπόσιο, παραθέτω το βίντεο από το κανάλι του δήμου και ελπίζω να σας αρέσει.

Η χρυσή άλυσος του Παγανισμού

Δημοσιεύτηκε σε δύο μέρη στο περιοδικό Φαινόμενα του Ελ. τύπου με μια εξαιρετική επιμέλεια και τίτλο "Το λυκόφως του αρχαίου κόσμου"

Αφιερώνεται στην "Yana" από την Συρία και τα άλλα θύματα, Ελληνιζόντων και Ελλήνων της Ανατολής, από την λαίλαπα της βαρβαρότητας

Η χρυσή άλυσος του Παγανισμού του Χρήστου Πανδίωνα Πανόπουλου

Αν ανοίξουμε ένα οποιοδήποτε βιβλίο ιστορίας της φιλοσοφίας θα διαπιστώσουμε πως η αρχή της τοποθετείται στις Ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας κατά τον 7ο αιώνα και συγκεκριμένα στην Μίλητο με τον Θαλή και τον Αναξίμανδρο. Καθώς όμως, και ειδικά για την Ελληνική αντίληψη, τίποτα δεν προέρχεται εκ του μηδενός, στα πρώιμα αυτά στάδια της φιλοσοφίας σίγουρα μπορούμε να δούμε τις επιρροές των κοσμολογικών μυθικών συστημάτων και πολλών θρησκευτικών αντιλήψεων. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τους λεγόμενους φυσικούς φιλοσόφους αλλά και για επόμενα στάδια της φιλοσοφίας όπως η ηθική, αρκεί να εξετάσουμε το προϋπάρχον υπόβαθρο όπως αυτό ανιχνεύεται στον Όμηρο τον Ησίοδο στα Δελφικά ρητά κτλ.  Έτσι παρ’ ότι η φιλοσοφία εξ αρχής διαχωρίστηκε και πήρε ένα διαφορετικό δρόμο από την θρησκεία, μόνο φαινομενικά αποκόπηκε από την μήτρα από την οποία προήλθε. Το τέλος, αντιστοίχως, της ελληνικής φιλοσοφίας, τοποθετείται συνήθως σε ένα εξίσου συγκεκριμένο χώρο και χρόνο, στην ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία το 529, με το κλείσιμο από τον Ιουστινιανό της τελευταίας φιλοσοφικής σχολής των Αθηνών, αυτής των νεοπλατωνικών, η οποία αποδεικνύοντας αυτή την αρχική σύνδεση με την θρησκευτική μήτρα ήταν και η φιλοσοφική σχολή η οποία είχε αναλάβει καθ’ όλη την ύστερη αρχαιότητα να υποστηρίξει την Ελληνική θρησκεία και κοσμοαντίληψη – παρά τις διαφοροποιήσεις που είχε επιφέρει ο χρόνος – έναντι της νέας επιθετικής θρησκείας του χριστιανισμού. 

[Κλύθι θεός σωτή]ρ, αλάλητε λ[ύτω[ρ οδυνάων,]

[...]πετρε και αθα[άτων ύψιστε.]

[..β]λέπεις και σιγά[ς...]

[...]λας αρετάς αίφνώς παρα[...]

[...α]πεσείσατο μύρια φράξας

[...]σε μοι λιτανά προ ποδών ιδ[...]

[...πα]υε χόλου, μάκας άφθιτε δαίμο[ν.]

[αιτούμαι σε, Σ]έραπι, και υμνολογώ κατά κόσ[μον.]

[δια ούτων τω]ν στίχων λιτανεύσας εκάλει[...]

[εισελθών δ' εις τ]ο ιερόν παρεκάλει τον θεόν ο[...]

Στον ύστερο κύκλο των Νεοπλατωνικών συγκεντρώνονται οι τελευταίοι ιεροφάντες του ελληνισμού, ιερείς, φιλόσοφοι και όσοι εμμέναν στις πατρώες αντιλήψεις. Μια τραγική εποχή για τον Ελληνισμό ο οποίος καλυμμένος με την στάχτη των καμένων ιερών και βιβλίων όπως περιγράφει ο Παλλαδάς ο Αλεξανδρινός ποιητής του 4ου αιώνα, πάσχιζε για επιβίωση σε ένα κόσμο ο οποίος είχε υποστεί πλήρη ανατροπή.

«Έλληνες εσμέν άνδρες εσποδωμένοι,

νεκρών έχοντες ελπίδας τεθαμμένας•

ανεστράφη γαρ πάντα νυν τα πράγματα.» (1)

Έτσι, δεν είναι τυχαίο το γιατί στην ύστερη φάση της Ακαδήμειας, η σύνδεση με το αρχικό έργο του Σχολάρχη Πλάτωνα γίνεται τόσο σημαντική, ώστε ο Πρόκλος να αναφέρεται με θρησκευτική ευλάβεια στην χρυσή αλυσίδα η οποία ενώνει την πλατωνική σχολή (2) . Η σύνδεση αυτή δεν ήταν μόνο δογματική, δηλαδή αναφερόμενη αποκλειστικά στην φιλοσοφική σκέψη και σύστημα των πλατωνικών αλλά αποκτούσε μια μεταφυσική ισχύ καθώς η σχολή και το έργο του Πλάτωνα συνέδεαν τους τελευταίους εθνικούς με τον παραδοσιακό ελληνικό κόσμο και τους θεούς. Υπό αυτό το πρίσμα διαπιστώνουμε την τραγικότητα της διαπίστωσης ενός άλλου νεοπλατωνικού φιλοσόφου της Αλεξανδρείας, του Ολυμπιόδωρου, ο οποίος λίγο πολύ μας λέει πως είναι τα γραπτά του Πλάτωνα που τον κράτησαν στην ζωή, σε μια περίοδο που δεν άξιζε να ζεις (6ος αιώνας).

«ει μη γράμμα Πλάτωνος εμήν επέδησεν ερωήν,

ηδη λυγρόν έλυσα βίου πολυκηδέα δεσμόν»

Από τα παραπάνω μπορούμε να φανταστούμε πόσο ισχυρό πλήγμα θα ήταν για τους εναπομείναντες εθνικούς το κλείσιμο της σχολής. Ένα πλήγμα θανατηφόρο όχι μόνο για την Πλατωνική σχολή ή την φιλοσοφία στο σύνολο της αλλά γενικά για τον ελληνισμό. Έναν ελληνισμό οικουμενικό ο οποίος υπό το βάρος του ιστορικού του ονόματος και χάριν της υπεροχής του είχε ταυτιστεί με τον «παλαιό κόσμο» σε τέτοιο βαθμό που την εποχή οι όροι έλληνας, ελληνίζον, ελληνιστής περιλάμβαναν τον οποιονδήποτε «ειδωλολάτρη». Δεν απορούμε λοιπόν βλέποντας τις μη ελληνικές καταγωγές των ανθρώπων που υπερασπίζονταν τον «ελληνισμό», συνασπισμένοι δίπλα στον τελευταίο σχολάρχη της πλατωνικής Ακαδήμειας, τον Σύριο Δαμάσκιο.

Εξ’ άλλου, και παρά του ότι ο χριστιανισμός και οι πιο φανατικοί στρατιώτες του χριστού ξεκίνησαν από τις περιφερειακές, κυρίως ασιατικές (και Άνω Αίγυπτο) περιοχές της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ήταν σε αυτές επίσης τις περιοχές που ο παγανισμός άντεξε, δημιουργώντας τα τελευταία προπύργια αντίστασης. Πανόπολη στην Ανω Αίγυπτο (3) , Ηλιούπολη (Baalbek) στον Λίβανο , Έδεσσα στην Συρία  κτλ.

Όπως, όμως, τίποτα δεν γεννάται εκ του μηδενός, έτσι και τίποτα δεν μπορεί να καταλήξει στην ανυπαρξία, ειδικά όταν μιλάμε  για μια τόσο σημαντική φυσική εκδήλωση του ανθρωπίνου πνεύματος και ψυχής, όπως αυτός ο ταυτισμένος με τον παγανισμό Ελληνισμός. Είναι ενδιαφέρον λοιπόν να δούμε τι απέγινε αυτός μετά το κλείσιμο της Πλατωνικής ακαδημίας.

Το κλείσιμο της σχολής επισήμως έγινε το 529 με τον νόμο περί απαγόρευσης της διδασκαλίας και οι φιλόσοφοι  ενδεχομένως να είχαν μείνει στην Αθήνα, καθώς εκεί βρίσκονταν η βιβλιοθήκη της σχολής όπως και οι απαραίτητοι πόροι για να συνεχίσουν αυτοί μια φιλοσοφική ζωή έστω και σε έναν εσωτερικό κύκλο μεταξύ τους. Όμως δύο χρόνια μετά θεσπίζονται ακόμα δύο αντιπαγανιστικοί νόμοι οι οποίοι εξόντωσαν και την τελευταία ελπίδα διαγωγής φιλοσοφικού βίου στην Αθήνα έστω και ιδιωτικά .

Ο πρώτος νόμος απαγόρευε στους παγανιστές και στα ιδρύματα τους να λαμβάνουν δωρεές (απ' όπου συντηρούνταν οι φιλόσοφοι και η σχολή) και ο δεύτερος και σκληρότερος περιλάμβανε και κατασχέσεις των περιουσιών τους καθώς και εξορία.

ου πολλώ γαρ έμπροσθεν Δαμάσκιος ο Σύρος και Σιμπλίκιος ο Κίλιξ Ευλάμιός τε ο Φρύξ και Πρισκιανός ο Λυδός Ερμείας τε και Διογένης οι εκ Φοινίκης και Ισίδωρος ο Γαζαίος, ούτοι δη ουν άπαντες το άκρον άωτον, κατά την ποίησιν, των εν των καθ' ημάς χρόνω φιλοσοφησάντων, επειδή αυτούς η παρά Ρωμαίοις κρατούσα επί τω κρείττονι δόξα ούκ ήρεσκεν ώοντό τε την Περσικής πολιτείαν πολλώ είναι αμείνονα, τούτοις δη τοις υπό των πολλών περιαδομένοις αναπεπεισμένοι, ως είη παρ' εκείνοις δικαιότατον μεν το άρχον και οποίον είναι ο Πλάτωνος βούλεται λόγος, φιλοσοφίας τε και βασιλείας ες ταυτό ξυνελθούσης...τούτοις δη ουν ως αληθέσιν αρθέντες και προς γε απειρημένον αυτοίς εκ των νόμων αδέώς ενταύθα εμπολιτεύεσθαι, ώς τω καθεστώτι ούχ επομένοις, οι δε αυτίκα απιόντες ώχοντο ες αλλοδαπά και αμικτα ήθη, ως έκεισε το λοιπόν βιωσόμενοι. Agathias Hist. 2.30.3–4:

Έτσι όπως μας πληροφορεί η μοναδική μας πηγή για την τύχη των τελευταίων 7 σοφών στο κλείσιμο ενός κύκλου που στην αρχή του είχε πάλι 7 πνευματικούς ανθρώπους, οι νεοπλατωνικοί πήραν τον δρόμο της εξορίας καταφεύγοντας στην Περσία μην αντέχοντας την καταπίεση του νέου δόγματος. Ζήτησαν λοιπόν άσυλο από τον Χοσρόη τον "φιλόσοφο βασιλιά"  πιστεύοντας πως ο παλιός εχθρός των Ελλήνων οι Πέρσες, συγκρινόμενοι με την χριστιανική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία σίγουρα θα ήταν μια καλύτερη λύση.  

Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε το επικίνδυνο ταξίδι από την Αθήνα στην Περσία. Ένα καραβάνι όπου οι επτά τελευταίοι φιλόσοφοι κουβαλούν μαζί τους ότι μπόρεσαν, βιβλία από την βιβλιοθήκη της σχολής, προτομές των δασκάλων, μικρά αγάλματα των θεών. Ένα καραβάνι το οποίο πνευματικά, ψυχικά και υλικά συγκέντρωνε ότι απέμενε από την χιλιόχρονη ιστορία της πλατωνικής Ακαδημίας, από την άχρονη πορεία του ελληνισμού. Ο Χοσρόης τους υποδέχτηκε με χαρά και τους προσέφερε προστασία και ένα νέο μέρος να κατοικήσουν όμως οι μαθημένοι στον Ελληνικό τρόπο φιλόσοφοι δεν μπόρεσαν να συνηθίσουν τα ξένα ήθη της περσικής αυλής και απογοητευμένοι σύντομα θέλησαν να φύγουν. Ο Αγαθίας μας πληροφορεί πως ο Χοσρόης έδρασε διπλωματικά υπέρ των φιλοσόφων μετά την συνθήκη με τους βυζαντινούς το 532 και μεσολάβησε  απειλώντας τους βυζαντινούς με πολεμικές συγκρούσεις, ώστε οι πρώτοι να μπορέσουν να γυρίσουν και να εγκατασταθούν όπου ήθελαν στην βυζαντινή επικράτεια, χωρίς να κινδυνεύουν, ζητώντας μάλιστα από τις βυζαντινές αρχές να τους επιτρέψουν να συνεχίσουν την φιλοσοφική τους διαδρομή χωρίς διώξεις.

Η ζημιά όμως είχε γίνει. Δεν γνωρίζουμε πόσο κουράγιο είχαν ακόμη οι επτά. Ο Δαμάσκιος ήδη ήταν πάνω από 70 χρονών και απ’ ότι φαίνεται δεν άφησε άλλα έργα έκτοτε παρά μόνο ένα συγκινητικό ταφικό επίγραμμα το οποίο χρονολογείται ακριβώς το 538 στην Έμεσα στην δυτική Συρία . Πιθανώς ο σχολάρχης να έβλεπε αρκετά παραπάνω  στον θάνατο της νεαρής δούλης Ζωσίμης,  από την απελευθέρωση του σώματος της - ενώ ο νούς της ήταν πάντα ελεύθερος - σε μια περίοδο που όλος ο πολιτισμός είχε υποδουλωθεί στο σκοτάδι και πέθαινε.

"Ζωσίμη, η πρίν έουσα μόνω τω σώματι δούλη και το σώματι νύν ηύρον ελευθερίην".  IGLSyrie V 2336

Από τους υπόλοιπους συνοδοιπόρους του μόνο οι δύο φαίνεται πως συνέχισαν τον ενεργό φιλοσοφικό βίο αφήνοντας έργα. Ο Πρισκιανός, ο οποίος εικάζεται πως επέστρεψε στην Αθήνα παραμένοντας σταθερά Νεοπλατωνικός και ο Σιμπλίκιος του οποίου το έργο αν και δεν ήταν τόσο εμπνευσμένο όσο των προγενέστερων φιλοσόφων της σχολής εντούτοις πιθανολογείται πως στάθηκε καθοριστικότατο στην διαμόρφωση της πνευματικής ζωής των επόμενων αιώνων όπως θα δούμε.

Ο Σιμπλίκιος συνέχισε να συγγράφει αρκετά έργα και βάσει των αραβικών πηγών φαίνεται πως κυρίως μέσω αυτού σημειώθηκε το πέρασμα της Ελληνικής φιλοσοφίας στον αραβικό πολιτισμό από τον οποίο διασώθηκε ένα μεγάλο μέρος της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Για το πού τελικά παρέμεινε ο φιλόσοφος μετά την αποχώρηση από την αυλή του Χοσρόη δεν είμαστε σίγουροι, απ' ότι φαίνεται όμως οι πιθανότητες είναι να παρέμεινε στις ανατολικές περιοχές της Συρίας. Σύμφωνα μάλιστα με μια υπόθεση εγκαταστάθηκε, ίσως και με κάποιους ακόμα της ομάδας συνεχίζοντας σε ένα βαθμό την Πλατωνική Ακαδημία στο Χαρράν  (Καρράν-Καρραί για τους Έλληνες), την τελευταία Ελληνόπολις.

Το Χαρράν είναι πανάρχαια πόλη -ιδρυθείσα στην 2η χιλιετία πχχ-  με σημαντικότατη ιστορία κάποτε πρωτεύουσα της Ασσυριακής αυτοκρατορίας, κοντά στην Έδεσσα μαζί με την οποία αποτέλεσαν τα τελευταία προπύργια του παγανισμού, εξού και η ονομασία Ελληνόπολις από τους Βυζαντινούς "πατέρες" . Όντας ακριβώς στα σύνορα της βυζαντινής αυτοκρατορίας με την Περσική και παρ' ότι και αυτή δέχτηκε τις καταστροφικές επιθέσεις των χριστιανών με μεγάλο διωγμό το 580 (4) φαίνεται πως επιβίωσε και παραμένοντας "ειδωλολατρική" πόλη, στάθηκε η τελευταία τέτοια, συγκεντρώνοντας τους τελευταίους "παγανιστές" κάθε είδους, Ζωροάστρες, Ερμητιστές, Γνωστικούς, μάγους και αστρονόμους, Σύριους πολυθεϊστές και φυσικά Έλληνες. Ίσως και τους τελευταίους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους οι οποίοι αφού ήδη είχαν επιτύχει μια πρωτοφανή δογματική (5) σύζευξη των βασικότερων ελληνικών φιλοσοφιών (6) μαζί με τον μυστικισμό της θρησκείας, μετέφεραν αυτόν τον ύστερο ελληνισμό στους Άραβες. Αλλά δεν είναι μόνο τα έργα των Ελλήνων φιλοσόφων που μεταφραζόμενα στα Περσικά και Αραβικά διαμόρφωσαν αυτόν τον πολιτισμό, ο οποίος συνέχισε τις μαθηματικές, ιατρικές κ.α επιστήμες. Ο Νεοπλατωνικός μυστικισμός και ίσως το έργο των τελευταίων της Ακαδημίας στο Χαρράν (7), διείσδυσε και επηρέασε τα τοπικά ρεύματα και παραδόσεις με αποτέλεσμα να μην νοείται ούτε το πανεπιστήμιο της Βαγδάτης, ούτε η ακαδημία του Gondishapur, ούτε ο Ερμητισμός, η Αλχημεία, ο Σουφισμός ή η Καμπάλα όπως τα ξέρουμε, ούτε ο δυτικός μυστικισμός, ούτε φυσικά  η Αναγέννηση χωρίς αυτό το μπόλιασμα και την δημιουργία του Ισλαμικού Νεοπλατωνισμού  κέντρο διάδοσης του οποίου πιθανώς να ήταν το Χαρράν .

"Στο ακριβές κέντρο της πόλης των Καρριων στέκονταν ένας μεγαλοπρεπής ναός, που θεωρείται από πολλούς ισάξιος του Σεραπείου της Αλεξάνδρειας ... Στο ναό αυτό υπήρχε ένας πολύ υψηλός πύργος, ο οποίος χρησιμοποιούνταν επίσης ως παρατηρητήριο, γιατί μπορούσε κανείς να δει ολόκληρη την πεδιάδα από την κορυφή του ... Ωστόσο, όταν ο Έπαρχος  Ματέρνος  διέταξε το κλείσιμο και την καταστροφή όλων των ειδωλολατρικών ναών στη Συρία και την Αίγυπτο, αυτός ο ναός στις Κάρρες επίσης καταστράφηκε εν μέρει, και όλα τα είδωλα και αγάλματα μεταφέρθηκαν μακριά." Libanius, Orationes 30.7.8

Το Χαρράν ήταν πάντα γνωστό για την ιδιαίτερη του θρησκεία, απόδοσης λατρείας στα αστρικά σώματα (8) με κυρίαρχο ιερό τον ναό του θεού της σελήνης Σιν, ενώ αναφέρεται και ως τόπος καταγωγής του Αβραάμ (όσο ήταν αυτός αστρολάτρης), από εκεί πέρασε ο Μέγας Αλέξανδρος ενώ και ο Ιουλιανός σταμάτησε στο γνωστό ιερό και θυσίασε στον Σιν στην αρχή της εκστρατείας εναντίων των Περσών η οποία έμελε να δώσει τέλος στην σύντομη αλλά ανέσπερη φεγγοβόλα πορεία του . Το ιερό αυτό όπως μας περιγράφει ο Λιβάνιος τον 4ο αιώνα παρομοιάζοντας το μεγαλείο του με το Σεραπείο καταστράφηκε μερικώς  από τους χριστιανούς, αλλά τον 5ο αιώνα είχε ήδη ανακατασκευαστεί. Αντιθέτως όπως μας λέει ο Προκόπιος, ο Χοσρόης κατά την εκστρατεία του το 540 δεν επιτέθηκε στο Χαρράν και μάλιστα αρνήθηκε να δεχτεί φόρο υποτελείας ή λύτρα ακριβώς λόγω των παγανιστών κατοίκων του και της ιδιαιτερότητας του.

Και οι μετέπειτα όμως διωγμοί του 580 δεν κατάφεραν να σβήσουν αυτό το κέντρο το οποίο πέρασε στα χέρια των Αράβων το 639 . Έτσι υπάρχει η μαρτυρία του γνωστού Άραβα μελετητή, γεωγράφου και περιηγητή Αλ-Μασουντί  (896-956), ο οποίος περνώντας σε ένα του ταξίδι από το Χαρράν αναφέρει πως επισκέφτηκε ένα κτήριο (9) στην πόλη, στο οποίο μαζεύονταν οι φιλόσοφοι. Εκεί στο υπέρθυρο είχε μια επιγραφή στα Συριακά η οποία έλεγε "αυτός ο οποίος γνωρίζει τον εαυτό του θα γίνει θεός" (10), ενώ όταν ρώτησε έναν μελετητή που βρήκε στο κτήριο να του το εξηγήσει εκείνος του είπε πως αυτό προερχόταν από τον Πλάτωνα. Επίσης σε άλλο του έργο, ο Μασουντί, αναφέρει την μεταφορά της έδρας της φιλοσοφίας από την Αθήνα στην Αλεξάνδρεια, από εκεί στην Αντιόχεια, στο Χαρράν και τέλος στην Βαγδάτη.

Ιδιαίτερη επίσης αξία έχει ένα ακόμα ιστορικό ανέκδοτο που αφηγείται το πώς οι κάτοικοι της πόλης γλύτωσαν και από την Ισλαμική επέκταση. Σύμφωνα με αυτό όταν ο χαλίφης Αλ-Μα'μούν  διήλθε από το Χαρράν πηγαίνοντας σε κάποια εκστρατεία ενάντια των Βυζαντινών, ρώτησε τους κατοίκους το θρήσκευμα τους και αυτοί του απάντησαν με φυσικότητα πως ήταν Χαρρανίτες και του εξήγησαν πως δεν ήταν ούτε χριστιανοί ούτε μουσουλμάνοι ούτε εβραίοι. Αυτός όμως απάντησε πως θα έπρεπε μέχρι να γυρίσει  να έχουν μεταστραφεί σε κάποια από τις νόμιμες "θρησκείες του βιβλίου" (11) που αναφέρονται στο Κοράνι αλλιώς  ως ειδωλολάτρες θα έπρεπε να τους σκοτώσει. Έτσι αυτοί μετά από μια έξυπνη συμβουλή όταν ο χαλίφης επέστρεψε του είπαν πως ήταν Sabians (12) και κατάφεραν να παραμείνουν ανέγγιχτοι ( Ο ναός όμως καταστράφηκε το 1032 σε τοπικές εξεγέρσεις αστικών πληθυσμών Σιϊτών) μέχρι και την τελική και ολοσχερή καταστροφή της πόλης από τους Μογγόλους το 1260.

Φυσικά όπως γίνεται κατανοητό σύντομα μετά τον θάνατο των τελευταίων Ελλήνων νεοπλατωνικών ο συγκρητισμός που επικράτησε σε αυτές τις περιοχές παρ' ότι διατήρησε κάποια στοιχεία της Ελληνικής φιλοσοφίας, κυρίως τα αξιοποίησε προς άλλες κατευθύνσεις. Παρόλα αυτά Το Χαρράν παρέμεινε ένα σύμβολο φάρος ως η τελευταία παγανιστική πόλη του Μεσαίωνα και δεν είναι παράλογο κοιτώντας τις ημερομηνίες να υποθέσουμε μια εκ νέου μεταφορά της όποιας γνώσης από εκεί πίσω προς τον Ελλαδικό χώρο λίγο πριν την τελική καταστροφή από τους Μογγόλους. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου πως από αυτά τα κέντρα της ανατολής πέρασαν και στο Βυζάντιο και από εκεί στην λατινική δύση (η και παράλληλα -13-) τα πολύτιμα κείμενα. Από αυτά τα κείμενα και αυτόν τον συγκρητισμό επανήλθε στις αρχικές κοιτίδες η φιλοσοφία εισάγοντας την ανθρωπότητα στην εποχή της Αναγέννησης, με το Πλήθωνα στην Ελλάδα, το Fiscino και τις αναγεννησιακές πλατωνικές ακαδημίες στην Δύση αλλά και αλλού. Από εκεί σε μια αντίστροφη πορεία καθαρισμού, διαχωρίστηκαν τα προϊόντα του συγκρητισμού  και η φιλοσοφία, η θρησκεία και οι κοινωνίες πέρασαν σε μια καινούργια φάση. 

Και δοκιμάσετε, ω θεοί, να το γνωρίσετ’ όλοι.

Χρυσή κρεμάσετ’ άλυσον απ’ τ’ ουρανού την άκρην,

και αθάνατοι και αθάνατες, όλοι απ’ αυτήν πιαστήτε,

Αλλά δεν θα’σθε δυνατοί μ’ όσον κι αν βάλτε κόπον

να σύρετ’ απ’ τον ουρανόν τον πάνσοφον Κρονίδην.

Αλλ’ αν εγώ το ήθελα θα εδύνομουν και μόνος

μ’ όλην την γην και θάλασσαν επάνω να σας σύρω.

Και θα’δενα την άλυσον στην κορυφήν του Ολύμπου

ώστε τα πάντα ανάερα να μείνουν εις τον κόσμον.

Τόσο ανώτερος εγώ θεών και ανθρώπων είμαι. 

Ιλιάδα ραψωδία Θ απόδοση Ιακ. Πολυλά

Έτσι το Χαρράν, η Έδεσσα, η Βαγδάτη, άλλες πόλεις της Συρίας και της Περσίας έδρασαν ως κρίκοι για την χρυσή αλυσίδα του Πρόκλου και του Ελληνισμού, στάδια της μάχης του πολιτισμού με την βαρβαρότητα,  της άμπωτης και πλημμυρίδας του παγανισμού,  που ο ίδιος ως μια αδιάσπαστη, άθραυστη χρυσή αλυσίδα για να παραφράσω τον Όμηρο, δεν μπορεί να αποσπαστεί από την δικαιοσύνη του Πατέρα των θεών και ανθρώπων ή να σπάσει αλλά μόνο μπορεί αιωνίως να προκαλεί τους ανθρώπους να την σκαρφαλώσουν προς τον Όλυμπο.

Κλείνοντας και για να κατανοήσουμε το αδύνατο της θραύσης αυτής της αλυσίδας ακόμα και αν δεν έμενε ούτε ένα κείμενο, πρέπει να διαβάσουμε με προσοχή τα λόγια του Ασσυριακής καταγωγής γεννημένου στο Χαρράν Thābit ibn Qurra (826-901), του με γνωστικές/νεοπλατωνικές καταβολές  Ερμητιστή, Μαθηματικού, αστρονόμου, φιλοσόφου, έτσι όπως μας τα μετέφερε ο Ο Εβραίος χριστιανός επίσκοπος της Συρίας Bar Hebraeus (Γρηγόριος) γύρω στα 1270.

"Αν και πολλοί έχουν υποταχθεί με τη χρήση βασανιστηρίων στο σφάλμα , οι πατεράδες μας, με την βοήθεια του Θεού, υπέμειναν και μίλησαν θαρραλέα, και αυτή η ευλογημένη πόλη ποτέ δεν μολύνθηκε με το σφάλμα από τη Ναζαρέτ. Είμαστε οι κληρονόμοι και οι μεταβιβαστές του παγανισμού (της ειδωλολατρίας),ο οποίος τιμάται λαμπρά σε αυτόν τον κόσμο, στους κληρονόμους μας. Τυχερός είναι αυτός που φέρει με βέβαιη ελπίδα, το βάρος προασπιζόμενος τον παγανισμό. Γιατί ποιος κατοίκησε τον κόσμο και τον γέμισε με πόλεις, εκτός από τους καλούς άνδρες και βασιλιάδες του παγανισμού; Ποιος κατασκεύασε λιμάνια και κανάλια; Ποιος προκάλεσε την εκδήλωση των απόκρυφων επιστημών; Σε ποιούς ανέτειλε (φανερώθηκε) η θεότητα που δίνει την μαντεία και διδάσκει τη γνώση των μελλοντικών γεγονότων, εκτός από τους σοφούς των παγανιστών; Είναι αυτοί που έχουν επισημάνει(δείξει) όλα αυτά τα πράγματα, και προκάλεσαν την εμφάνιση των φαρμάκων της ψυχής, τα  οποία φεγγοβολούν την σωτηρία. Αυτοί επίσης βρήκαν και τα φάρμακα για τα σώματα. Γέμισαν τον κόσμο με τους ορθούς τρόπους ζωής και με την σοφία που είναι η αρχή της αριστείας. Χωρίς αυτά [τα προϊόντα] του παγανισμού ο κόσμος θα ήταν κενός ένα μέρος που θα κυριαρχούσε η ανάγκη, και θα ήταν κυριευμένος από την ανέχεια και την δυστυχία». 14

--------------------------------------------------

(1) Πιθανότατα αναφέρεται στην καταστροφή του Σεραπείου το 391 
(2) Παρά το και  αυτή σαν επίσημη σχολή - και όχι σαν μεταβίβαση της Πλατωνικής φιλοσοφίας -  έχει την ασυνέχεια από την καταστροφή κατά τους Μιθριδατικούς πολέμους το 86 πχχ από τον Σύλλα
Lucius Cornelius Sulla μέχρι και τον Ηράκλειο ~410μχχ 
(3) όπου αρχές του 4ου αιώνα τοποθετείται το έργο του Αλχημιστή ΕλληνοΑιγύπτιου Ζώσιμου 
(4) Οι παγανιστές της Κωνσταντινούπολης και της δυτικής Μικράς Ασίας είχαν διωχθεί το 540, η Ηλιούπολη και η Αντιόχεια είχαν πέσει το 570.
(5) Με την αρχική ελληνική έννοια ο όρος
(6) Είναι Χαρακτηριστικό πως τα περισσότερα έργα του Σιμπλίκιου είναι πραγματείες πάνω στον Αριστοτέλη, ενώ έχει και μια στο έργο του Επίκτητου.
(7) Η άλλη οδός επιρροής ήταν αυτή του Αιγυπτιακού Εληνικού συγκρητισμού εξ' ού και αναφέραμε πριν τον Ζώσιμο του οποίου επίσης έργα είναι από τα πρώτα μεταφρασμένα στα Αραβικά.
(8) Παρεμπιπτόντως ο Πλάτωνας είναι ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος που αναπτύσσει τέτοιες τάσεις/απόψεις, οπότε μπορούμε να φανταστούμε άλλον έναν λόγο γιατί αυτή η πόλη μπορεί να αποτέλεσε τόπο επιλογής του Σιμπλίκιου.
(9) Η αραβική μετάφραση είναι προβληματική, Άλλοι υποστηρίζουν πως σημαίνει ακαδημία, άλλοι ναός, άλλοι απλά μέρος συνάθροισης.
(10) ή "αυτός που γνωρίζει την φύση του". Φυσικά δεν διέφυγε των μελετητών η ομοιότητα με το Δελφικό ρητό ή το απόσπασμα απο τον Φαίδρο
(11) Οι άλλες Αβρααμικές θρησκείες οι προγενέστερες του Ισλάμ
(12)  Η τέταρτη θρησκεία του βιβλίου που αναφέρεται στο Κοράνι, ενώ με αυτή τους την επιλογή ενισχύεται και η σύνδεση με τους Ερμητιστές της Αιγύπτου.
(13) ενώ υπάρχει και η αντίθετη οδός από τις Ισλαμικές Ισπανικές κτήσεις προς τα ανατολικά 
(14) Το κείμενο είναι σε δική μου μετάφραση απο τα Αγγλικά με αρχική πηγή : The Sabians of Harran and the Classical Tradition:DAVID PINGREE (International Journal of the Classical Tradition Volume 9 issue 1 2002)

Η παραβολή της Γάτας

Ενώ υπάρχει μια πληθώρα φιλοσοφικών βιβλίων περί θρησκείας τα οποία μπορεί κάποιος να διαβάσει, πολύ δύσκολα βρίσκεται κάποιο ο συγγραφέας του οποίου να μην είναι μονοθεϊστής ή έστω άθεος με αποτέλεσμα να είναι ελάχιστες οι καινούργιες οπτικές, τα επιχειρήματα να είναι χιλιοειπωμένα, και γενικά να δίνεται λόγω αυτής της μονομέρειας μια στρεβλή εικόνα στον αναγνώστη.
Μόνο τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να κάνουν δειλά - δειλά την εμφάνιση τους κάποια αξιόλογα βιβλία πολυθεϊστών συγγραφέων που έχουν κάτι να προσθέσουν στην συζήτηση. Τα περισσότερα από αυτά συνήθως ασχολούνται με θρησκευτικότητες σύγχρονου δυτικού τύπου, Wicca neopagan κίνημα κτλ, όμως ανάμεσα τους με πολύ ψάξιμο βρίσκουμε και κάποια εξαιρετικά ενδιαφέροντα όπως το A World Full of Gods: An Inquiry into Polytheism του «Δρυίδη» John Michael Greer, το οποίο είναι ακαδημαϊκού επιπέδου και ότι καλύτερο στο τομέα έχει πέσει στα χέρια μου.


*

Θα αναπαράγω – με δικά μου λόγια ( πλην των διαλόγων σε εισαγωγικά που είναι αυτοί του βιβλίου σε ελεύθερη μετάφραση) μια πολύ ωραία παραβολή του συγγραφέα από το βιβλίο αυτό, η οποία με διασκέδασε αφάνταστα όταν την διάβασα.



Η παραβολή της Γάτας.

Υπάρχει ένα χωριό με πέντε σπίτια. Επειδή στο χωριό παρουσιάζεται μια πίστη στο Ον Γάτα ένας λαογράφος πάει να κάνει μελέτη.



Πηγαίνει ο λαογράφος στο πρώτο σπίτι (exclusive monotheism) του χωριού και αρχίζει και ρωτάει τον ιδιοκτήτη για την εμπειρία, πίστη του στην Γατα.
«Μα φυσικά και πιστεύω στην Γάτα. Υπάρχει μια Γάτα τιγρέ με μπλέ μάτια. Έμαθα για την Γάτα από τους γονείς μου. Κάθε μέρα βγαίνω στην αυλή φωνάζω ψιψιψιψι και αφήνω σε ένα μπολ κροκέτες. Μέχρι το απόγευμα οι κροκέτες έχουν εξαφανιστεί.»
«Ένα πρωί μάλιστα, βγαίνοντας από το σπίτι με το μπολ, η Γάτα ήταν ακριβώς εκεί και με κοίταζε με τα μεγάλα μπλε μάτια της. Έμεινα με ανοιχτό το στόμα. Κατόρθωσα να ακουμπήσω κάτω το μπολ χωρίς να μου πέσει από τον ενθουσιασμό και η Γάτα αμέσως πλησίασε και άρχισε να τρώει. Ήταν μια μαγική στιγμή.»
Ο κάτοικος του πρώτου σπιτιού έχει ακούσει και αυτός πως και οι άλλοι κάτοικοι αναφέρουν εμπειρίες με την Γάτα, αλλά πιστεύει πως δεν την έχουν δει ποτέ και κάνουν λάθος.
«Είναι θλιβερό, δεν γνωρίζουν και πάνε και κάνουν λάθος καλέσματα, αφήνουν λάθος φαγητό για φανταστικές Γάτες που εν υπάρχουν παρά μόνο στο μυαλό τους. Το φαγητό που αφήνουν το τρώνε περιφερόμενοι άστεγοι.»



Ο λαογράφος μας επισκέπτεται το δεύτερο σπίτι (exclusive monotheism) του χωριού και ρωτάει τα ίδια και τον δεύτερο κάτοικο. Και αυτός πιστεύει πως υπάρχει μόνο μια Γάτα, μόνο που είναι κατά την άποψη του μια κοντότριχη μαύρη με πράσινα μάτια. Αυτός βγάζει ένα μπολ με γάλα κάθε απόγευμα στα πίσω σκαλιά του σπιτιού και καλεί την Γάτα μουτς μουτς μουτς. Το πρωί το γάλα έχει εξαφανιστεί. Ένα βράδυ μάλιστα γυρνώντας από την Pub άκουσε φτάνοντας στο σπίτι γρυλίσματα και είδε την Γάτα με σηκωμένες τρίχες να τον κοιτά από τον φράκτη. «Η εμπειρία αυτή ήταν καταλυτική για μένα, άλλαξε την ζωή μου. Από τότε δεν έχω πιεί τίποτα πιο δυνατό από νερό.»
Και αυτός ο κάτοικος έχει να πει κάτι για τους άλλους. Γνωρίζει πως και οι άλλοι βγάζουν φαγητό να ταΐσουν την Γάτα αλλά είναι σίγουρος πως τελικά το καταναλώνουν αρουραίοι. «Είμαι σίγουρος πως πιστεύουν πως ταΐζουν την Γάτα, αλλά είμαι πεπεισμένος πως υπάρχουν και άλλοι που ενσυνείδητα ταΐζουν τους αρουραίους, μπορεί να τους χαϊδεύουν κι’ όλας. Αηδιαστικό. Αργά η γρήγορα όταν το θελήσει η Γάτα, θα σκοτώσει τους αρουραίους και τότε θα δούμε σε αυτό το χωριό σε ποιόν θα γουργουρίζει και ποιος θα αρπάξει νυχιές και δαγκώματα.»



Ο ερευνητής μας φεύγει και επισκέπτεται το τρίτο σπίτι (inclusive monotheism) του οποίο ο ιδιοκτήτης πιστεύει και αυτός στην Γάτα αλλά είναι πιο ανεκτικός από τους δύο πρώτους συγχωριανούς του.
«Είναι ένας μεγάλος κεραμιδόγατος με πορτοκαλί μάτια. Το ξέρω πως οι άλλοι διαφωνούν με αυτό αλλά αν μη τι άλλο πρέπει να παραδεχτώ πως έχουν μια κάποια αληθινή γνώση για την Γάτα. Όλοι κατανοούν εξ’ ‘άλλου πως η Γάτα έχει 4 πόδια, ουρά, μουστάκια. Μπορεί να είδαν την Γάτα από μακριά , υπό κακό φωτισμό, μπορεί μάλιστα Αυτή να είχε κυλιστεί πουθενά πριν την δουν και να μπερδεύτηκαν. Μυστήριαι αι βουλαί της Γάτας.»
Ο σπιτονοικοκύρης αυτός αφήνει κάθε μεσημέρι μια κονσέρβα με φαγητό και αποσύρεται ήσυχα. Μια μέρα είδε την Γάτα να πηδά από τον φράχτη στο δίπλα σπίτι. «Γι’ αυτό γνωρίζω πως δεν περιορίζεται η Γάτα στην προσωπική μου οικία.» Έτσι ο τρίτος κάτοικος παραδέχεται πως η Γάτα μπορεί να τρώει και το γάλα και τις κροκέτες που αφήνουν οι άλλοι. «Είμαι όμως σίγουρος πως προτιμάει την κονσέρβα».



Συνεχίζει ο λαογράφος την έρευνα του στο 4 σπίτι (atheism). Εκεί μένει ένας σκυθρωπός μηχανικός, που έχει γεμίσει το σπίτι του με επιστημονικά βιβλία. Αμέσως αυτός απαντάει ειρωνικά στις ερωτήσεις του λαογράφου για την πίστη στην Γάτα.
«Εγώ δεν έχω δεί ποτέ καμία Γάτα και δεν πιστεύω και πως κανείς άλλος έχει δει. Μάλλον έχουν παραισθήσεις ή έχουν παρερμηνεύσει κάποια άσχετα με τα αιλουροειδή φαινόμενα, πιθανώς λόγω μια ισχυρής θέλησης να πιστέψουν. Αν θες πάρα πολύ να δείς μια Γάτα, έ κάθε φύλλο που κινείται από τον αέρα το πρωί θα σου μοιάζει με Γάτα. Το φαγητό που αφήνουν σιγά το τρώνε μάλλον περιφερόμενοι άστεγοι. Υπάρχουν πολλές εξηγήσεις για αυτά που δεν περιλαμβάνουν πίστη στην Γάτα. Επίσης βλέπουμε πως οι απόψεις αναιρούν η μία την άλλη. Δεν γίνεται η Γάτα να είναι ταυτόχρονα, τιγρέ, κοντότριχη μαύρη, και κεραμιδόγατος. Αυτό είναι παράλογο, οπότε αποδεικνύεται πως δεν υπάρχει κανένα τέτοιο πλάσμα Γάτα.»



Τέλος ο λαογράφος καταλήγει και στο τελευταίο σπίτι του χωριού (polytheism), πιο απομονωμένο από τα άλλα και ρωτάει τα ίδια πράγματα την γριά που του ανοίγει την πόρτα. Αυτή γελώντας του λέει. «Μίλησες με τους άλλους;» «Είναι λίγο χαζούληδες, υπήρχαν τρείς Γάτες στο χωριό εδώ και χρόνια. Μια τιγρέ, ένας μαύρος και ένας κεραμιδόγατος. Η κάθε μία έχει την περιοχή της και της δικές της συνήθειες, ξέρουν αυτές που να βρουν το φαγητό που προτιμάνε. Φυσικά έρχονται που και που και από εδώ οπότε έχω και κροκέτες και γάλα και κονσέρβες για να τις ταΐζω όλες. Το πιο αστείο είναι πως άλλη μια Γάτα, μια θηλυκή Βιρμανίας εμφανίστηκε στην περιοχή πριν λίγο καιρό και τώρα έχει ένα σκασμό από μωρά. Δεν μπορώ ούτε να φανταστώ τι θα πουν γι αυτά οι άλλοι όταν αρχίσουν να κόβουν με την σειρά τους βόλτες στα σπίτια.



*Εάν το βιβλίο αγοραστεί με κλικ από εδώ ένα μικρό πόσο επί της τιμής του θα πιστωθεί στον λογαριασμό της Λατρευτικής κοινότητας Λάβρυς και θα χρησιμοποιηθεί για την αύξηση των τίτλων στην βιβλιοθήκη της.

Το Avatar, τα Avatar και ο αθεϊστικός συγκρουσιακός δυισμός

Αποφάσισα προχθές και πήγα κινηματογράφο να δώ το Avatar του Cameron. Έσκασα τα 12 ευρόπουλα, πήρα τα 3d ματογυάλια μου και πέρασα ευχάριστα 3 ωρίτσες. Τελικά το τρισδιάστατο δημιούργημα είναι πιο εντυπωσιακό απ’ ότι περίμενα. Με την χρήση της τελευταίας τεχνολογίας ο Κάμερον κατορθώνει πραγματικά να «ζωντανέψει» οπτικά έναν φανταστικό κόσμο. Σίγουρα η συγκεκριμένη ταινία θα είναι ο πρόδρομος πολλών μελλοντικών που θα χρησιμοποιούν τέτοιες τεχνολογίες για να δώσουν ζωή στην φαντασία των σεναριογράφων και των οραματιστών της 7ης τέχνης προς τέρψιν του κοινού.

Σεναριακά η ταινία δεν λέει και πολλά – μάλλον στέκεται αρκετά χαμηλότερα των προσδοκιών – αφού αναλώνεται σε χιλιοειπωμένες ευκολίες ακολουθώντας την κλασσική δομή κάθε παραμυθιού με περιπέτεια και λίγο ρομάντζο ( πρέπει να έχουν μάθει οι σεναριογράφοι του Χόλυγουντ τον Vladimir Propp απ’ έξω και ανακατωτά δεν εξηγείται αλλιώς ). Μεταφερμένα όμως αυτά τα στοιχεία –αμερικάνικο τω τρόπο - στην εξιστόρηση μιας μάχης μεταξύ της προόδου και της παράδοσης, της τεχνολογίας και της φύσις, του ψυχρού νέου με το θερμό παλαιό κατορθώνουν να συνεπάρουν τον θεατή και προφανώς να εκφράσουν και ενδόμυχες σκέψεις του. Σε αυτά τα 2 λοιπόν στοιχεία βασίζεται η αδιαμφισβήτητη επιτυχία της ταινίας.

Ας προχωρήσουμε όμως μιας και δεν ξεκίνησα το κείμενο σαν κριτική κινηματογράφου. Λίγες ημέρες λοιπόν πριν πάω στον κινηματογράφο είχα διαβάσει στην ηλεκτρονική σελίδα της Αυγής ένα άρθρο του κ Κάτσικα με τίτλο «Αστρολόγοι, ταρώ και ... καφετζούδες!» το οποίο θυμάμαι δεν μου άρεσε καθόλου σε μια πρόχειρη ματιά που του είχα ρίξει, και τώρα που το ξαναδιαβάζω καταλαβαίνω γιατί. Φαντάζομαι ο κ Κάτσικας δεν είχε δει και το Avatar όταν το έγραφε αλλιώς θα το ανέφερε είμαι σίγουρος ως αρνητικό παράδειγμα ( θα γίνει κατανοητό γιατί το αναφέρω μετά ).
Ο σκοπός του συγκεκριμένου άρθρου αν καταλαβαίνω σωστά είναι μια καταγγελία της ανόδου της «μεταφυσικής» – με όλα τα αρνητικά παρελκόμενα – σε μια εποχή όπου η λογική και η επιστήμη κυριαρχούν. Και ξεκινάει το άρθρο με την εξής παράγραφο:

«Πέντε αιώνες μετά το 1525, αφότου ο Παράκελσος, ένας από τους προδρόμους της σύγχρονης χημείας, μάζεψε όλους τους γιατρούς, φαρμακοποιούς και χημικούς της Βασιλείας και έβαλε φωτιά στα συγγράμματα του Γκάλεν, του Αβικένα και των άλλων πρωτοπόρων της αλχημείας -θέλοντας με τη δραματική αυτή χειρονομία να διακηρύξει την ανάγκη χειραφέτησης της νεαρής επιστήμης από τα δεσμά του μυστικισμού- η εποχή μας, περιμένει τον δικό της Παράκελσο για να απελευθερώσει την επιστήμη και τα μυαλά των ανθρώπων από τα δεσμά ενός καινούργιου Μεσαίωνα.»

Την οποία δεν θα σχολίαζα καθόλου στο παρόν αν δεν παρουσίαζε ένα παράλληλο ενδιαφέρον, οπότε με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια που λέει ο σοφός λαός.



Βασικά εκ πρώτης προκαλεί εντύπωση το γεγονός πως η προσωπικότητα του Παράκελσου διαστρεβλώνεται σε τέτοιο βαθμό ώστε να μοιάζει με ένα σύγχρονο ιατρό/επιστήμονα ο οποίος ήρθε σε ρήξη με το σκοταδιστικό κατεστημένο και έφερε την επιστήμη. Η όλη διατύπωση της πρώτης παραγράφου παρουσιάζει και αυτή τον κλασσικό ιεραποστολικό μανιχαϊσμό, άσπρο/μαύρο που αναδύουν τα περισσότερα κείμενα Ελλήνων άθεων/υλιστών που διαβάζω τα τελευταία χρόνια λες και ζούμε ακόμα στην εποχή του Γαλιλαίου και του Κοπέρνικου και την μεγάλη σύγκρουση της εκκλησίας/δεισιδαιμονίας με την λογική/πρόοδο. Δεν αξίζει ίσως καν να αναφέρω πως ο Παράκελσος ήταν ο ίδιος αλχημιστής, πως τις περισσότερες ιατρικές του γνώσεις τις απέκτησε πρακτικά στις περιοδείες που έκανε σε διάφορους τόπους όπου συναντούσε αλχημιστές, μυστικιστές μάγους κτλ ή πως το μεγαλύτερο μέρος του φιλοσοφικού του έργου παρουσιάζει απόψεις σύγχρονες της εποχής του δηλ αλχημιστικές και μυστικιστικές, αν θέλετε πηγαίνετε να τα διαβάσετε. Αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι πως για να υποστηρίξει την θέση του ο συγγραφέας αναφέρει ένα μη επιβεβαιωμένο ανέκδοτο της ζωής του Παράκελσου και αυτό διαστρεβλωμένα, στο οποίο μάλιστα προσδίδει και χαρακτήρα ερμηνεύοντας την θέληση του Παράκελσου – «θέλοντας με τη δραματική αυτή χειρονομία να διακηρύξει την ανάγκη χειραφέτησης της νεαρής επιστήμης από τα δεσμά του μυστικισμού». Απλά να πω για το «γεγονός» πως η προσωπικότητα του Παράκελσου τον οδηγούσε συχνά σε τέτοιες «δραματικές χειρονομίες» αφού ήταν λάβρος έναντι σε ότι του την «έσπαγε», πως τα έργα που υποτίθεται πως έκαψε ήταν του Γαληνού ( αυτός είναι ο Γκάλεν; έλεος θα πεθάνω ) και του Αμπού Αλί αλ Χουσεΐν ιμπν Αμπντάλλα ιμπν Σίνα ( Αβικένας) – μεγάλοι αλχημιστές(sic) και οι δύο δεν λέω ( αυτοί και αν προήγαγαν την ιατρική ), και πως φυσικά δεν το έκανε γι’ αυτό που υποστηρίζει ο κ Κάτσικας αλλά πρώτον για να δείξει πως δεν πρέπει να θεωρούνται θέσφατα τα γραπτά του παρελθόντος όταν υπάρχουν πρακτικές γνώσεις ( σαν και αυτές που ο ίδιος απέκτησε όχι μόνο από τις έρευνες του αλλά και από τους αλχημιστές, τσιγγάνους και μάγους που συναντούσε (sic) ) και δεύτερον γιατί είχε προφανώς άλλη άποψη για την ιατρική από τα θύματα του εμπρησμού συν του ότι γούσταρε να προκαλεί. Η αντιγραφή και μη εξακρίβωση στοιχείων μικρό κακό και δεν θέλω να στεναχωρήσω τον αρθρογράφο αλλά ή λάθος κρίση και χρήση ιστορικών αποσπασμάτων για να πούμε κάτι άσχετο δικό μας, ε δεν συγχωρείται. Και καταλήγει η παράγραφος αφού μας έβαλε στο κλίμα με την διαστρέβλωση του Παράκελσου και την δημιουργία ψυχολογίας δυϊστικής αντιπαλότητας, με την ελπίδα «η εποχή μας, περιμένει τον δικό της Παράκελσο για να απελευθερώσει την επιστήμη και τα μυαλά των ανθρώπων από τα δεσμά ενός καινούργιου Μεσαίωνα». Μάλιστα!

Όλως τυχαίως ( πολύ μου αρέσουν τα τυχαία που συνδέονται ) μια πολύ ωραία αναφορά στον τρόπο θέασης των πραγμάτων που φανερώνει το άρθρο μας τον δίνει στο πρόλογο του βιβλίου «Ο λαβύρινθος των πλανημένων γιατρών» του Παράκελσου ( απ’ όπου και οι πηγές μου) ο κ. Γ.Παπαδόπουλος ( ούτε να το ‘ξερε ο άνθρωπος )
ξεκινώντας από την σελ15

«Έτσι όταν εξετάζεται η (πολιτισμική) ιστορία της εποχής αυτής, εμφανίζεται με ιδιαίτερα έντονο τρόπο κάτι που χαρακτηρίζει έτσι κι αλλιώς τις ιστορικές μελέτες ( ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ιστορία της επιστήμης , της τεχνολογίας κτλ) να επικεντρώνεται η προσοχή σε γεγονότα, τάσεις ή ιδέες που μπορούν να συνδεθούν, με αρκετά γραμμικό τρόπο, με τις σημερινές αντιλήψεις η πρακτικές. Να προβάλλονται πχ μέσα από το πλήθος των θέσεων, των επιχειρημάτων, των συζητήσεων, των θεωριών, των πρακτικών, γύρω από ένα επιστημονικό θέμα, εκείνες μόνο που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι συνδέονται γραμμικά με τις αντίστοιχες σημερινές ( ή με άλλα λόγια να θεωρείται ότι οι αντίστοιχες σημερινές αποτελούν γραμμική εξέλιξη των νέων αντιλήψεων που εμφανίστηκαν τότε)»

Και συνεχίζει σελ 16 στα καλύτερα

«Μέσα στις – συχνά θορυβώδεις και υπερβολικές, αλλά και γόνιμες – συζητήσεις και διαμάχες της περιόδου εκείνης, οι προσωπικότητες, οι σοφοί της αναγέννησης έχουν πράγματι πολλές φορές – ανάμεσα στα άλλα – την τάση να απορρίπτουν η να καταρρίπτουν τις απόψεις διαφόρων προγενέστερων τους. Πρέπει όμως να εξετάζονται με πολλή προσοχή οι λόγοι , για τους οποίους οι απόψεις αυτές απορρίπτονται, καθώς και τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται. Καλό είναι να μην εντάσσονται με ευκολία αυτές οι τάσεις απόρριψης στο πλαίσιο μια διάθεσης για ‘πρόοδο’ και ‘ανανέωση’. Ο Παράκελσος κατηγορεί, μάχεται και απορρίπτει τον Γαληνό και τους άλλους ‘χυμικούς’ γιατρούς. Μερικές όμως φορές επικεντρώνει τις επιθέσεις του στο ότι αυτοί εγκατέλειψαν την παλιά καλή σοφή ιατρική, αυτή που σχετίζεται πχ με τον Ιπποκράτη , ότι εγκατέλειψαν δηλ στον τομέα της ιατρικής γνώσεις και αντιλήψεις που ανήκουν σε αυτό που άλλοι αναφέρουν ως πρότερη σοφία. Άλλοτε πάλι τους κατηγορεί ως υλιστές – ενώ ο ίδιος προσπαθεί να θεμελιώσει μια ιατρική που θα βασίζεται στο πνεύμα, στις πνευματικές δυνάμεις. Από την άλλη μεριά ο ίδιος κατηγορεί τους νεωτερισμούς αυτών που θέλουν αν εισάγουν καινούργια “θαυματουργά” φάρμακα από την μακρινή Ασία ή Αμερική – κάτι που ήταν πλέον πολύ περισσότερο εφικτό χάρις στα ταξίδια των εξερευνητών- λέγοντας ότι τα καινούργια αυτά φάρμακα (βότανα) είναι κατάλληλα για τους ανθρώπους που ζουν στις χώρες όπου αυτά φυτρώνουν ενώ για τις αρρώστιες των Γερμανών λόγου χάρη ο Θεός έχει προορίσει τα βότανα που φυτρώνουν στην Γερμανία.»

«Το να θεωρείται η αναγέννηση ως ‘ξεκίνημα’ ως ‘προβαθμίδα’ της σημερινής εποχής μας οδηγεί στην παραγνώριση των διαφορών – οι οποίες είναι συχνά τεράστιες και ριζικές – ανάμεσα στις αντιλήψεις στις κοσμοθεωρίες στο κοσμοείδωλο της εποχής εκείνης και της σημερινής.»

«Ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει την Αναγεννησιακή σκέψη, ή μάλλον την κοσμοαντίληψη της εποχής εκείνης και την διαφοροποιεί από την σημερινή είναι η περίπου συνεχής και πανταχού παρουσία αυτού που θα το ονομάζαμε άυλο ή πνευματικό»

«Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο είναι κάτι αρκετά ‘φυσικό’, κανονικό, η παρουσία δυνάμεων και οντοτήτων που θα τις χαρακτηρίζαμε σήμερα ‘μυστηριώδεις’, αποκρυφιστικές ή προϊόντα δεισιδαιμονίας και άγνοιας.»

Σε αυτό το σημείο να πω πως μου έκανε μεγάλη εντύπωση και η αναδημοσίευση αυτού του άρθρου ( χειροκροτώντας τις θέσεις φαντάζομαι ) από «παγανιστικά» ιστολόγια. Τι να πω μπερδεύτηκα. Και μπερδεύομαι και ακόμα περισσότερο με τα παρακάτω

Γιατί, μιας και φαντάζομαι πως καταλάβαμε όλοι τι θέλει να πει ο ποιητής μετά από αυτή την μικρή αλλά κατατοπιστική παρένθεση, το άρθρο αφού σε 5-6 παραγράφους επαναλαμβάνει τα τετριμμένα και γνωστά μεν σωστά δε περί σύγχρονων επανεμφανίσεων της δεισιδαιμονίας υπό διάφορες μορφές στα οποία συμφωνώ τελειώνει με τα εξής:

«Παράλληλα κινηματογραφικές ταινίες που προβάλλουν μια virtual μυθολογία τύπου «Ο άρχοντας των δακτυλιδιών» σπάνε ταμεία και τα ομότιτλα βιβλία έχουν κατακτήσει ένα μεγάλο νεαρό αναγνωστικό κοινό. Αυτό το κοινό δεν είναι χαμηλού εκπαιδευτικού επιπέδου. Δεν μιλάμε για κοινωνικές ομάδες που παραδοσιακά λόγω της αγραμματοσύνης οι ερπύστριες της μεταφυσικής περνούν σχεδόν ανεμπόδιστες. Πρόκειται για απόφοιτους μεταδευτεροβάθμιων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και πτυχιούχους πανεπιστημίων, καλούς χειριστές υπολογιστή, χρήστες του διαδικτύου. Κατά συνέπεια δε μπορούμε να πούμε ότι έχουμε έλλειψη εκπαίδευσης, όπως συνέβαινε στον Μεσαίωνα που ανάλογα φαινόμενα ανθούσαν στην αγραμματοσύνη των ανθρώπων.
Τι συμβαίνει και δορυφοριοποιούμαστε στο φαντασιακό; Τι τρέχει και "ξαναμαγεύεται" ο κόσμος;
Η ανθρωπότητα καταφεύγει, σε καιρούς δύσκολους, στη δοξασία και στη μεταφυσική για να παρηγορήσει τους φόβους της. Είναι φανερό ότι "σε χρόνια δίσεκτα και χρόνια οργισμένα", όπως τα σημερινά, νεκρανασταίνεται από το σκοτεινό παρελθόν της αμάθειας, της δεισιδαιμονίας και των προλήψεων, το πνεύμα ενός κόσμου απ' όπου έχει λείψει το πνεύμα. Όσο φοβόμαστε ή αποφεύγουμε με την πολιτική δράση να αλλάξουμε τον κόσμο, αλλάζουμε κόσμο..»

Ακούς εκεί διαβάζουν lord of the rings οι άνθρωποι αντί για Μαρξ και Φρόυντ ντροπή τους και είναι και μορφωμένοι. Συγγνώμη και για τον αστεϊσμό με τους δύο μεγάλους αλλά το τελείωμα, ε με πήγε εκατό χρόνια πριν και το σήκωνε (καταφεύγουμε στην μεταφυσική για να παρηγορήσουμε τους φόβους μας ).
Αυτή η άκριτη επανάληψη των – εγώ θα έλεγα – ξεπερασμένων θέσεων στην ψευτοδιαμάχη υλισμού-μεταφυσικής όπως παρουσιάζεται στην τελευταία παράγραφο είναι και το χαρακτηριστικό όχι μόνο των Ελλήνων αρθρογράφων με τέτοιες τάσεις αλλά και του τελευταίου αθεϊστικού κύματος ( τύπου Ντοκινς ) που με εκνευρίζει αρκετά ( και θα γράψω συγκεκριμένα άλλη φορά ).



Και αυτό γιατί ακόμα να γίνει κατανοητό παρά την τόση και τόση συζήτηση πάνω στα θέματα αυτά, παρά τα τόσα και τόσα έργα διανοητών σε πολλούς επιστημονικούς τομείς ( κοινωνικών επιστημών ) πως το όν άνθρωπος αναγκαστικά πρέπει να έχει ολοκληρωμένες 2 πλευρές. Και συγχωρέστε με που θα το πώ έτσι απλά αλλά η μια πλευρά είναι αυτή της «λογικής» όπως αυτή μοιάζει να υποστηρίζεται από το παραπάνω άρθρο και η άλλη η πολύ βαθύτερη αυτή της «μεταφυσικής» ( χρησιμοποιώ τον ίδιο λανθασμένο όρο για να συνεννοηθούμε ). Δεν είναι το «πνεύμα ενός κόσμου απ' όπου έχει λείψει το πνεύμα» που «νεκραναστένεται»*. Το ίδιο πρόβλημα με τον χριστιανικό μονισμό που παρουσιάστηκε κάποια στιγμή στην Ευρώπη παρουσιάζεται σήμερα αντεστραμμένο με την δήθεν "λογική" και "πρόοδο" υποστηριζόμενες με όρους του προηγούμενου αιώνα. Και ο άνθρωπος πώς να το κάνουμε ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΕΙ. Όπως δεν άντεξε την «δαιμονοποίηση» της έρευνας, της φυσικής φιλοσοφίας και των τεχνών ( είδατε που η τέχνη διώκεται πάντα; ) έτσι δεν αντέχει και την «δαιμονοποίηση» της φαντασίας, της θεολογίας, της μεταφυσικής και ΤΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ( αυτό με το Lord of the rings με τσάκισε ).

Ε, λοιπόν ακόμα και το Χόλυγουντ το έπιασε το κόλπο και γι’ αυτό οι ταινίες τύπου Αβαταρ έχουν επιτυχία. Γιατί ο άνθρωπος ενδόμυχα ΘΕΛΕΙ να δει την μεγάλη μητέρα ΘΕΑ να κάνει ντου και να τσακίζει τις γ#*^μηχανές μας και τα γ#*^ερευνητικά μας κέντρα και τους γ#*^κουστουμάτους μας και τα γ#*^συστήματα μας, και τις γ#*^αμπελοφιλοσοφίες μας. Όχι γιατί αυτά δεν είναι καλά. Προσοχή! Γιατί δεν είναι καλή η χρήση που κάνουμε. Γιατί τα αναπτύξαμε μονοδιάστατα ξεχνώντας το πρώτο, το βαθύτερο, το ήμισυ της ύπαρξης μας. Γι’ αυτό και μας λείπει η ευτυχία, γι’ αυτό και ψάχνουμε για κάτι που χάσαμε, και τα αναζητούμε στην φαντασία των βιβλίων και των ταινιών. Γιατί το μόνο που κατάφερε η «πρόοδος» και η «λογική» ήταν να αποτελειώσουν το «θεάρεστο» έργο του χριστιανισμού στην Ευρώπη. Να παραλάβουν έναν «δαιμονοποιημένο» κόσμο και να τον «απομαγέψουν». Μόνο που ο κόσμος δεν είναι ούτε «δαιμονοποιημένος» να χρειάζεται εξορκισμό όπως τον ήθελαν οι τότε στρατιώτες του Χριστού ούτε γητεμένος για να χρειάζεται «απομαγοποίηση» όπως ευαγγελίζονται οι σύγχρονοι ιππότες του αθεϊσμού. Ο ΚΟΣΜΟΣ είναι απλά ΙΕΡΟΣ. Δεν φταίει αυτός που εμείς γίναμε ανίκανοι να δούμε και να νοιώσουμε το μεγαλείο του. Και φυσικά δεν φταίει και η ανθρώπινη φύση που μετέχει στον κόσμο ώστε να χρειάζεται θεραπεία ενάντια στην «μεταφυσική»

Αν ένα νόμισμα έχει 2 όψεις η μια κακή και αυτή πέσει πάνω στο τραπέζι η αντιστροφή εικόνα που θα δούμε σε ένα καθρέπτη δεν είναι η καλή, είναι απλά μια άλλη οπτική της κακής. Η καλή όψη θα παραμείνει κρυμμένη από τα μάτια μας μέχρι να σηκώσουμε το νόμισμα και να κοιτάξουμε από κάτω.



Μέχρι να καταφέρουμε να δούμε πίσω από το πέπλο της ψευδαίσθησης, της Maya που λένε οι φίλοι μου οι Ινδουιστές απ’ τους οποίους έρχεται και το όνομα και η έννοια του Αβαταρ δυστυχώς θα παραμένουμε λειψοί, κουλοί, κακοί και άσχημοι.

Και να τελειώσω το παρόν με άλλη μια ενδιαφέρουσα παρένθεση. Φαντάζομαι πως οι συντελεστές της ταινίας όταν επέλεγαν το όνομα είχαν υπόψη τους μόνο πως δηλώνει την ενσάρκωση ή εμφάνιση του Θείου στον υλικό κόσμο για τους Ινδουιστές ( ή ίσως απλά την σύγχρονη τεχνολογική μεταφορά δηλ μιας virtual προσωπικότητας σε ένα παιχνίδι σε ένα κοινωνικό δίκτυο κτλ ). Κάποιοι υποψιασμένοι ίσως να γνωρίζουν πως αφορά κυρίως τον θεό Βισνού και πως σύμφωνα με την Ντασαβατάρα έχουμε σε κάθε κύκλο την εκδήλωση 10 Αβαταρ.
Έχουμε και λέμε λοιπόν:
Μάτσυα: Το ψάρι
Κούρμα : Η χελώνα
Βαράχα: Ο ταύρος
Ναρασίμχα: ο άνθρωπος λιοντάρι
Βαμάνα : ο νάνος
Παρασχουράμα: ο σοφός με το τσεκούρι
Ράμα: Ο ήρωας βασιλιάς
Κρίσνα: ο βασιλιάς
Βούδας: ο Γκοτάμα ο πεφωτισμένος



Και το τελευταίο Άβαταρ που κάνει την εμφάνιση του στο τέλος του κύκλου, στο τέλος της Κάλι Γιούγκα ο Καλκι το λευκό άλογο. Η αιωνιότητα, ο χρόνος, ο καταστροφέας της ανοησίας τον οποίο αγωνιωδώς περιμένω και εγώ σιμά με τους ινδουιστές φίλους.

Και κλείνοντας να συμφωνήσω με τον αρθρογράφο. Όντως όσο φοβόμαστε ή αποφεύγουμε με την (πολιτική) δράση να αλλάξουμε τον κόσμο μας……



ΥΓ: Φυσικά και το παρόν δεν είναι πολεμική κατά του συγκεκριμένου άρθρου πόσο μάλλον κατά του αρθρογράφου τον οποίο δεν γνωρίζω ή της εφημερίδας στην οποία συχνά διαβάζω εξαιρετικά κείμενα. Απλά το χρησιμοποιώ μιας και μου έδωσε αρκετά εναύσματα για να πω κάποια πράγματα που θέλω και ελπίζω στην προσπάθεια μου αυτή να πω τα δικά μου να μην παρανόησα ή διαστρέβλωσα κάτι από αυτά που ήθελε να πει το κείμενο.

*αν και εδώ ο συγγραφέας του άρθρου θα μπορούσε να λέει ακριβώς ότι και εγώ και να συμφωνούμε κι’ όλας, να με συγχωρέσει.

Οι τελευταίοι προστάτες - Pentti Linkola

Λαμβάνοντας όπως όλοι οι μισθωτοί τον 13 μισθό αυτές τις ημέρες, και αφού ξόδεψα ότι ήταν να ξοδέψω σε κοινωνικές υποχρεώσεις, χρέη κτλ, είπα να κοιτάξω μήπως αγοράσω κανένα βιβλίο από αυτά που συνωστίζονται στα καλάθια αγορών μου και στα wish list περιμένοντας υπομονετικά την σειρά τους. Δεν άντεξα βέβαια και είπα να ψαχτώ και λίγο παραπάνω μήπως είχε βγει και κάτι που δεν είχα προσέξει και πράγματι είδα κάτι που ανέβηκε αυτομάτως στις πρώτες θέσεις για άμεση αγορά. Πρόκειται για μια συλλογή γραπτών του Pentti Linkola μεταφρασμένα στα αγγλικά και απ’ όσο γνωρίζω είναι η μοναδική τέτοια που υπάρχει. Επειδή ο εν λόγω κύριος είναι παντελώς άγνωστος νομίζω, ακόμα και σε κύκλους που ασχολούνται με την οικολογία λέω να πούμε μερικά πράγματα.

Το οικολογικό κίνημα, είναι την τελευταία τριακονταετία ένα από τα λίγα ζωντανά ιδεολογικά κινήματα, έχοντας αναπτύξει εκτός από αξιόλογες δράσεις πολλά και ενδιαφέροντα παρακλάδια όσον αφορά τις ιδεολογικές του προσταγές, παρακλάδια τόσο διαφορετικά μεταξύ τους όσο είναι και οι πολιτικές ιδεολογίες από τις οποίες μπορεί κάποιος να εκκινεί , συνδυάζοντας την οικοσοφία και την οικολογική σκέψη με αυτές. Βέβαια στην Ελλάδα, τουλάχιστον στα mainstream μέσα ενημέρωσης , όπως και σε άλλα θέματα, επικρατεί μια επιδερμική αντιμετώπιση του ζητήματος οικολογία έτσι σπανίως θα διακρίνουμε ιδεολογίες και πολλές φορές αντιμαχόμενα κινήματα με αποτέλεσμα όλα όσα παρουσιάζονται σαν οικολογία να είναι απλά κάποιες εκλαϊκευμένες επιστημονικές μελέτες για το που οδηγείται ο πλανήτης, και πρακτικές χαζο-οδηγίες για την βελτίωση των πραγμάτων. Η οικολογία έτσι όπως την ξέρει ο μέσος Έλληνας δεν είναι παρά μια προπαγάνδα «πράσινης ανάπτυξης», «ανακύκλωσης» και άλλων ευχολογίων συστημικής προέλευσης, γεννημένα από το ίδιο ακριβώς σύστημα που είναι κατά πολύ υπεύθυνο για την σημερινή κατάσταση. Υπό αυτό το πρίσμα δεν μπορεί να παρουσιαστεί και δεν παρουσιάζεται συνήθως η οικολογία ως ένα ιδεολογικό κίνημα με πολλές πολιτικές προεκτάσεις συχνά αντικρουόμενες.
Κάνοντας μια γρήγορη αναζήτηση στο ελληνικό internet (εκεί εξ’ άλλου τα βρίσκεις όλα) για πια είδη οικολογίας μπορεί να γνωρίζει ο υποψιασμένος, όπως είπαμε δεν το συζητάμε για τον μέσο Έλληνα, βρήκα μια κατηγοριοποίηση των σχολών στο ενδιαφέρον ιστολόγιο της ΜΚΟ «Σόλων».Εκεί λοιπόν μαθαίνουμε πως «Τα βασικά ρεύματα οικολογικής σκέψης είναι οκτώ: Η «οικολογία του βάθους», η «ριζοσπαστική οικολογία» η «ήπια οικολογία», η «άγρια οικολογία», το ρεύμα των φιλοζωικών κινήσεων, ο «οικοφασισμός», η «κοινωνική οικολογία» και η διαχειριστική, τρέχουσα και αγοραία οικολογία.»
Βέβαια χρησιμοποιώντας την καθιερωμένη αγγλική ορολογία θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τα: Bright green environmentalism,Deep ecology, Eco-feminism, Eco-socialism, Green anarchism, Green conservatism, Green left, Green liberalism, Green libertarianism, Green municipalism, Free-market environmentalism, Green syndicalism, Social ecology και άλλα παρακλάδια λιγότερο γνωστά.Δεν θα ασχοληθούμε με όλα τα παραπάνω στο παρόν, όποιος θέλει ας ψαχτεί, αλλά ας δούμε τις βασικές αρχές της οικολογίας βάθους με την οποία σχετίζεται και ο Pentti Linkola. Μεταφράζω γρήγορα τις πρώτες δύο παραγράφους από το σχετικό λήμμα στην αγγλική Wikipedia – στην Ελληνική Wikipedia δεν βρήκα ούτε λήμμα έλεος δηλ- .

«Η οικολογία βάθους είναι ένα σχετικά σύγχρονο παρακλάδι της οικολογικής φιλοσοφίας ( οικοσοφίας ), η οποία θεωρεί την ανθρωπότητα ώς ένα ενιαίο καιαναπόσπαστο μέρος του περιβάλλοντος της. Η φιλοσοφία αυτή, δίνει ιδιαίτερη σημασία στην αξιακή ισότητα της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης ζωής καθώς και στο οικοσύστημα και τις φυσικές διαδικασίες. Παρέχει ένα θεμέλιο για το περιβαλλοντολογικό και πράσινο κίνημα, και οδήγησε σε ένα καινούργιο σύστημα περιβαλλοντολογικής ηθικής. Η βασική αρχή της οικολογίας βάθους είναι ο ισχυρισμός, πώς όπως η ανθρωπότητα, έτσι και το έμβιο περιβάλλον σαν σύνολο
έχει τα ίδια δικαιώματα στην ζωή και την ευημερία. Η οικολογία βάθους περιγράφεται ώς "βάθους" γιατί επιμένει να ρωτά βαθύτερες ερωτήσεις σχετικά με το γιατί και πώς, οπότε ασχολείται με τις βασικές φιλοσοφικές ερωτήσεις σχετικά με τον αντίκτυπο της ανθρώπινης ύπαρξης σε ενιαίο σύνολο με την οικοσφαιρα, αντί να αντιμετωπίζει μυωπικά την οικολογία σαν ένα κλάδο της βιολογικής επιστήμης. Αντιτίθεται στον ανθρωποκεντρικό περιβαλλοντισμό ο οποίος ενδιαφέρεται για την διατήρηση του περιβάλλοντος μόνο και μόνο για να γίνεται εκμεταλλεύσιμο από τον άνθρωπο, οπότε και απορρίπτει την βασική αρχή της οικολογίας βάθους. Η οικολογία βάθους αναζητεί μια ολιστική θεώρηση του κόσμου στον οποίο ζούμε και προσπαθήσει να εφαρμόσει πρακτικά την κατανόηση πως τα διαφορετικά μέρη του οικοσυστήματος (του ανθρώπου συμπεριλαμβανομένου ) λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο.»

Ο όρος ( όπως και ο όρος οικοσοφία ) και η θεμελίωση των βασικών αρχών της οικολογίας βάθους οφείλουν την πατρότητα τους στο έργο του Νορβηγού διανοητή Arne Næss. Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να αναφερθούμε στις παγανιστικές προεκτάσεις της οικολογίας βάθους ( η οποία από μόνη της ως σύστημα ηθικής ξεφεύγει από το επιστημονικά μετρήσιμο και πάει σε πιο βαθιά φιλοσοφικά πνευματικά μονοπάτια ) καθώς και την σχέση της με άλλα έργα και δράσεις όπως την θεωρία της Γαίας του J.Lovelock ( το τελευταίο έργο του οποίου "the Vanishing Face of Gaia" βρίσκεται και αυτό ψηλά στην προς αγορά λίστα μου ) τον πρώιμο αγώνα υπέρ τον δικαιωμάτων των ζώων της Savitri Devi, κτλ αλλά επί του παρόντος ας προχωρήσουμε στον Pentti Linkola.Μια ακόμα αναφορά που αξίζει να γίνει για να κατανοήσουμε ίσως την απουσία γνώσης αυτών των κινημάτων από το ευρύ κοινό είναι και η προσπάθεια δαιμονοποίησης κάποιων απόψεων μέσω σύνδεσης με τον φασισμό. Έτσι όπως διαβάζουμε και στην αγγλική Wikipedia συχνά τα mainstream «οικολογικά» Lobby ταύτισαν απόψεις που εμφανίστηκαν στον χώρο της οικολογίας βάθους με φασιστικές πρακτικές με αποτέλεσμα να γεννηθεί ο όρος οικοφασισμός ( ως αντίδραση σε αυτό με τις ίδιες όμως βασικές αρχές, ισότητα δικαιωμάτων ανθρώπων ζώων, μη αποδοχή του καπιταλισμού, της τεχνολογίας κτλ γεννήθηκαν μετά και η αναρχο-οικολογία, σοσιαλο-οικολογία κτλ ). Το αναφέρω αυτό γιατί όπως θα δούμε παρακάτω οι εξαιρετικά «σκληρές» και ριζοσπαστικές απόψεις του Pentti Linkola τον κατατάσσουν σε αυτόν τον χώρο ή τουλάχιστον σαν αμφιλεγόμενο πρόσωπο μέσα στο κίνημα της οικολογίας βάθους αν και η οικολογική του δράση ξεκινά πριν την καθιέρωση του όρου.




"Τι να κάνεις όταν ένα πλοίο που κουβαλάει εκατό επιβάτες ξαφνικά βουλιάζει και υπάρχει μόνο μια σωσίβια λέμβος. Όταν η λέμβος έχει γεμίσει, αυτοί που μισούν την ζωή θα προσπαθήσουν να την γεμίσουν με ακόμα περισσότερους και να τους βουλιάξουν όλους. Αυτοί που σέβονται και αγαπούν την ζωή θα πάρουν το τσεκούρι του πλοίου και θα κόψουν τα παραπανήσια χέρια που γαντζώνονται στα πλαϊνά της βάρκας."
Ο Φιλανδός Pentti Linkola γεννήθηκε το 1932 στο Helsinki. Ο πατέρας του ήταν πρύτανης στο πανεπιστήμιο της πόλης και ο Pentti ξεκίνησε ακολουθώντας και αυτός μια ακαδημαϊκή καριέρα με σπουδές στην βοτανολογία και ζωολογία. Επηρεασμένος από τις οικολογικές ανησυχίες του καθηγητή του της βιολογίας ήδη στο πρώτο έτος σπουδών αποφασίζει να τα παρατήσει και να ασχοληθεί με πρακτικά ζητήματα οικολογίας. Έτσι εκδίδει σε συνεργασία με τον Olavi Hilden το πρώτο του βιβλίο για τα πουλιά της Φιλανδίας ( η αγάπη του για τα πουλιά τον οδήγησε στην υποστήριξη της θέσης πως οι γάτες και άλλα είδη μη γηγενή για την πανίδα της Φιλανδίας πρέπει να εξαφανιστούν). Έκτοτε ο Pentti αφιερώθηκε στην συγγραφή κειμένων για το περιβάλλον, πολεμικής κατά του σύγχρονου τρόπου ζωής δίνοντας παράλληλα πολλές διαλέξεις. Κάνοντας πράξη τα πιστεύω του έζησε μια πολύ απλή ζωή, ψαρεύοντας σε μια λίμνη και πουλώντας τα ψάρια στις κωμοπόλεις τριγύρω για να βγάζει τα απαραίτητα, αρνούμενος την τεχνολογία και το σύγχρονο πολιτισμό ( και επιμένει διανύοντας την 8η δεκαετία της ζωής του ) . Το γεγονός αυτό της πλήρους πρακτικής ταύτισης με τις θεωρητικές απόψεις , τον έχει ανεβάσει σε μια θέση γκουρού για τα ριζοσπαστικά οικολογικά κινήματα.Οι πρώιμες οικολογικές ανησυχίες , ας φανταστούμε μόνο πως το 60 δεν υπήρχε οικολογικό κίνημα, μοιραία τον οδήγησαν στην ανάπτυξη όλο και πιο ριζοσπαστικών και σκληρών απόψεων καθώς το οικολογικό πρόβλημα μεγάλωνε. Έτσι είναι γνωστός για θέσεις που μπορούν να χαρακτηριστούν μισάνθρωπες, για τον βαθύ του πεσιμισμό, για την ταύτιση της σύγχρονης δημοκρατίας με τον καπιταλισμό και την καταστροφή του περιβάλλοντος οπότε την αποδοχή ολοκληρωτικών πολιτικών κτλ.Οι ιδέες του Pentti εκκινούν από έναν θαυμασμό για την φύση και την φυσική τάξη. Η ομορφιά της φύσης δεν είναι το γαλήνιο τοπίο που με ασφάλεια θα δούμε πίσω από ένα τζάμι αλλά η ισορροπία που αναδύεται ως η μεγάλη εικόνα, Ισορροπία που εξίσου περιέχει τα γαλήνια ειδυλλιακά τοπία αλλά και τις σκληρές αιματηρές μάχες επιβίωσης. Το φυσικό περιβάλλον είναι αυτό που αναπτύσσει στον άνθρωπο την κοσμοαντίληψη

«Η άμεση σχέση με την φύση είναι απολύτως απαραίτητη για να αναπτύξει ο άνθρωπος την κοσμοαντίληψη του»
οπότε οι σύγχρονες κοινωνίες αποκομμένες από την φυσική τάξη δεν μπορούν παρά να δημιουργούν αφύσικες κοσμοαντιλήψεις.Εν αντιθέσει με την mainstream οικολογία ο Pentti δεν πιστεύει πως επιφανειακές δράσεις εστιασμένες σε συγκεκριμένα προβλήματα – όπως δικαιώματα ζώων, υπερθέρμανση του πλανήτη - μπορούν να λύσουν το οικολογικό θέμα αφού αυτό οφείλεται ακριβώς στην αφύσικη κοσμοαντίληψη που αναπτύσσει ο άνθρωπος λόγω του κοινωνικού περιβάλλοντος. Έτσι καταλήγει σε άρνηση και επίθεση στον σύγχρονο πολιτισμό ολοσχερώς.Το πρώτο απαραίτητο βήμα είναι η μείωση του ανθρώπινου πληθυσμού. Για τον Pentti η αξία ενός είδους δεν μπορεί να έχει κάνει με την ποσότητα στην οποία το βρίσκουμε. Η ανθρώπινη αξία είναι αντιστρόφως ανάλογη με την ποσότητα των ανθρώπων στην Γη. Ο άνθρωπος λειτουργεί πια σαν καρκίνωμα στον πλανήτη. Για να λυθεί το πρόβλημα απαιτούνται δραστικές, σκληρές, ολοκληρωτικές λύσεις αφού δεν πρόκειται το ρεύμα αυτό να ανακοπεί από μόνο του.

«Το βρίσκω αδιανόητο πως ακόμα και έξυπνοι άνθρωποι, παρά τις όσεςαποδείξεις, συνεχίζουν να πιστεύουν στον άνθρωπο και την πλειοψηφία, και να συνεχίζουν να χτυπάνε το κεφάλι τους στον τοίχο....Πώς μπορεί κάποιος να πιστεύει τόσο παράλογα, πως η ανθρώπινη ζωή έχει την ίδια αξία, και πως η ανθρωπότητα την ίδια ηθική, ανεξαρτήτως αριθμών. Είναι πολύ καθαρό σε μένα πως κάθε φορά που ένα παιδί γεννιέται, η αξία του κάθε ανθρώπου στον κόσμο μειώνεται λίγο περισσότερο. Είναι πολύ καθαρό σε μένα πως η ηθική στην πληθυσμιακή έκρηξη είναι αντιστρόφως ανάλογη της ηθικής όταν ο άνθρωπος ήταν ένα σπάνιο, ευγενές είδος στις αρχές του.»
Στο σύγχρονο κόσμο η ανθρώπινη ζωή όχι μόνο δεν έχει καμιά αξία αλλά είναι και εις βάρος της φύσις. Οπότε κάθε καταστροφή κάθε πόλεμος που εξαφανίζει ανθρώπινες ζωές είναι για την φύση κάτι καλό. ( Μόνο υπό αυτό το πρίσμα μπορούν να κατανοηθούν θέσεις όπως η παρακάτω ενώ τα πρώτα του πολιτικά κείμενα ήταν πασιφιστικά )

«Σε ποιόν λείπουν όλοι αυτοί που πέθαναν στον 2ο παγκόσμιο πόλεμο; Σεποιόν λείπουν τα 20.000.000 που σκότωσε ο Στάλιν. Σε ποιόν λείπουν τα 6.000.000 εβραίοι του Χίτλερ.....Σε ποιόν λείπει το ανεκδήλωτο τεκνογονικό δυναμικό των θυμάτων του 2ου παγκοσμίου. Λείπουν μήπως από τον κόσμο άλλα 100.000.000 πληθυσμού; Η μήπως υπάρχει έλλειψη από βιβλία, τραγούδια, ταινίες, πορσελάνινα σκυλάκια, βάζα; Δεν είναι αρκετές 1δις ενσαρκώσεις μητρικής αγάπης, δεν είναι αρκετές 1δις ενσαρκώσεις αξιαγάπητων γιαγιάδων με ασημένια μαλλιά;»
Η τεχνολογία και η πρόοδος μας αποκόβουν όλο και περισσότερο από το περιβάλλον και την φύση, και είναι υπεύθυνες για την οικολογική καταστροφή και την αναμενόμενη εξάλειψη μας αν συνεχίσουμε να πορευόμαστε στον ίδιο δρόμο. Η υλική ευημερία δεν έχει σχέση με την ευτυχία.

«Η κεντρικότερη και πιο παράλογη πίστη μεταξύ των ανθρώπων είναι η πίστη στην τεχνολογία και την οικονομική ανάπτυξη. Οι ιερείς τους πιστεύουν μέχρι τον θάνατο τους πως η υλική ευημερία φέρνει την χαρά και την ευτυχία, παρά το γεγονός πως όλα τα ιστορικά δεδομένα μας δείχνουν πως η έλλειψη και η προσπάθεια (ο αγώνας) είναι αυτά που καθιστούν την ζωή άξια να την ζεις, πως αυτή η υλική ευημερία φέρνει μόνο απόγνωση. Αυτοί οι ιερείς πιστεύουν στην τεχνολογία ακόμα και όταν πνίγονται μέσα στις ασφυξιογόνες μάσκες τους»
Παρά την πρόοδο του ανθρωπίνου είδους η τεχνολογία και η βιομηχανοποίηση δεν μας βοήθησε να ζούμε καλύτερα αφού δουλεύουμε περισσότερες ώρες, κάνοντας όλο και πιο ανούσιες βαρετές επαναλαμβανόμενες εργασίες δίχως νόημα. Η προσπάθεια μας να καταναλώνουμε παραπάνω και να ζούμε ήσυχα και άνετα στην πραγματικότητα χειροτέρεψε την ποιότητα ζωής μας και την αξία της ζωής καθ’ αυτής.

"Το βασικό επιχείρημα υπέρ της τεχνολογίας είναι πως κάνει την ζωή πιοεύκολη. Διευκολύνει και διευκολύνει, όλο και πιο εύκολη από εφεύρεση σε εφεύρεση. Εύκολη, ευκολότερη, ευκολότατη. Στην πραγματικότητα ο άνθρωπος είναι κυρίαρχο είδος στον πλανήτη χωρίς αντίπαλο ήδη από την λίθινη εποχή, ένα όν του οποίου η ζωή υπήρξε αφύσικα και απελπιστικά ραχατλίδικη. Έκτοτε το πρόβλημα του ανθρώπου υπήρξε η φυσική ευκολία, η έλλειψη νοήματος, η έλλειψη ριζών και η απογοήτευση"
Για τον Pentti τα περισσότερα από αυτά τα δεινά ταυτίζονται με το σύγχρονο πολιτικό σύστημα, την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αυτό αποτελεί ένα σύστημα φτιαγμένο όχι για να δίνει λύσεις στα προβλήματα όχι για να δείχνει στους ανθρώπους τον σωστό δρόμο αλλά φτιαγμένο για να εκλέγει αυτούς που θα προσφέρουν στην πλειοψηφία τον «άρτο και τα θεάματα» που ζητούν, συναισθηματικά ορμώμενοι χωρίς λογική των συνεπειών τους.

«Ένα βασικό, καταστροφικό σφάλμα είναι να εγκαθιδρυθεί ένα πολιτικό σύστημα βασισμένο στην επιθυμία. Η κοινωνία και η ζωή έχουν οργανωθεί στην βάση του τι θέλει το άτομο, όχι του τι είναι καλό για αυτόν η αυτήν. Όπως μόνο ένας στους 100.000 έχει την ικανότητα να γίνει μηχανικός ή ακροβάτης, έτσι ελάχιστοι είναι και αυτοί που είναι ικανοί να λύσουν τα προβλήματα ενός έθνους και της ανθρωπότητας. Σπάνιοι μόνο άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις σχέσεις μεταξύ των μερών και μπορούν να δουν την μεγάλη εικόνα. Τι δημιούργησε το κάθε γεγονός και που αυτό οδηγεί. Επί του παρόντος και σε αυτό το μέρος του πλανήτη, έχουμε ανεύθυνα προσκολληθεί στην δημοκρατία και το κοινοβουλευτικό σύστημα παρά το ότι αυτά είναι τα πιο άφρονα και απεγνωσμένα συστήματα στην ιστορία του ανθρώπου... Στις δημοκρατικές χώρες η καταστροφή της φύσης και η πληθώρα των οικολογικών καταστροφών είναι που έχει την μεγαλύτερη συσσώρευση...Η μόνη μας ελπίδα βρίσκεται σε μια δυνατή κεντρική κυβέρνηση και τον ασυμβίβαστο έλεγχο του ιδιώτη πολίτη.”

Ο Pentti στην όλη του πορεία ενασχόλησης με το οικολογικό ζήτημα κατέληξε να πιστεύει πως τα ήπια μέτρα που ευαγγελίζονται οι περισσότερες εκφάνσεις του οικολογικού κινήματος δεν πρόκειται να δώσουν την οποιαδήποτε λύση στην τραγική κατάσταση που έχουμε περιέλθει. Το μόνο που μπορεί να μας σώσει είναι μια μαζική αλλαγή της σύγχρονης κοινωνίας, που θα περιλαμβάνει την μείωση συγκεκριμένων ατομικών ελευθεριών, την μείωση στην χρήση της τεχνολογίας και την ανακοπή της προόδου. Η Δημοκρατία πρέπει να αντικατασταθεί με ισχυρή ηγετική διακυβέρνηση δικτατορικής μορφής και φυσικά πρέπει να υπάρξει τεράστια μείωση του πληθυσμού και ευγονική.Αυτή είναι σε λίγες γραμμές η βασική δέσμη ιδεών του Pentti Linkola ενός προδρόμου του οικολογικού κινήματος, ενός γκουρού της ριζοσπαστικής οικολογίας. Είναι αλήθεια πως οι σκληρές απόψεις του δύσκολα μπορούν αν γίνουν αποδεκτές από το σύγχρονο άνθρωπο ειδικά όλους αυτούς που έχουν ελπίδα παραβλέποντας τα δεδομένα. Αξίζει όμως να μελετηθεί όχι μόνο λόγο της ταύτισης λόγων με πράξεων που επιδεικνύει αλλά και γιατί μας δείχνει την πορεία που μπορεί να ακολουθήσει ένας άνθρωπος με πολύ αγάπη για την ζωή, όταν πια η σκληρή πραγματικότητα οδηγήσει μοιραία στον πεσιμισμό, όταν πια η 12η ώρα βρίσκεται παρά τις τόσες προσπάθειες μπροστά στα μάτια μας.

«Αλλά υπάρχει ακόμα κάτι καλό στο είδος μας, σαν μέρος της βιόσφαιρας; Υπάρχουν ακόμα άτομα, που επιδεικνύουν πράξεις συμπόνιας με όλη τους της καρδιά, άνθρωποι μέσα στην εκκλησία, τον τομέα της υγείας, τα κοινωνικά πόστα. Υπάρχουν παρόμοιοι άνθρωποι στην ιδιωτική σφαίρα, καλοί με την βαθύτερη έννοια του όρου, που φωτίζουν και ζεσταίνουν όλη την ανθρώπινη κοινωνία τριγύρωτους, και που δεν κλυδωνίζονται από τις περαστικές μόδες του κόσμου. Όλοι αυτοί φροντίζουν τις κλειστές σφαίρες του ανθρώπου, δίνουν γειτονική αγάπη. Το αληθινό όμως μεγαλείο, συναντάται μόνο σε αυτούς τους σπάνιους ανθρώπους, που επεκτείνουν την προστασία τους και την προσπάθεια διαφύλαξης στο όλον της δημιουργίας, στην ζώσα στρώση του πλανήτη. Ανάμεσα στον οργισμένο και θορυβώδη συρφετό, ακόμα υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που έχουν ορκιστεί στην περιβαλλοντολογική προστασία και την υπεράσπιση της ζωής που παραδέρνει. Κάποιοι απο αυτούς προσπαθούν να επηρεάσουν μέσα από clubs και οργανισμούς, ένα μέρος μόνο, ο καθένας με το τρόπο του. Είναι θαυμαστό πως αυτός ο μικρός και λογικός πυρήνας των ανθρώπων που συνδυάζουν την γνώση με το συναίσθημα, ακόμα αντέχει να προσπαθεί να διατηρήσει ότι είναι ωραίο και καλό για όσο καιρό μπορεί, πως μπορούν ακόμα να δείχνουν υπομονή ανάμεσα στην συντριπτική πλειοψηφία του σαματά. Αλλά αυτοί οι άνθρωποι μπορούν και μάχονται με τους ανεμόμυλους. Γαντζώνονται πάνω στις τελευταίες λωρίδες της φύσης που έχει αφήσει ανέγγιχτες ο άνθρωπος, κρατιούνται πάνω στα τελευταία κουρέλια των δασών, προσπαθούν να καθυστερήσουν το τέλος, να δώσουν λίγο παραπάνω ζωή στην βιόσφαιρα, ακόμα και αν είναι μόνο ένα δευτερόλεπτο. Αυτοί οι άνθρωποι ακόμα σκέφτονται, συζητάνε, γράφουν, διαπραγματεύονται, προσπαθούν να συντάξουν προγράμματα διατήρησης, προγράμματα για την Φύση που στο τέλος σκίζονται κομματάκια από τις αδαείς αγέλες των κτηνών των "νοικοκυραίων". Είναι το μεγαλύτερο θαύμα στην αλλαγή της χιλιετίας που ακόμα υπάρχουν προστάτες. Πως ακόμα η πίστη η ελπίδα και η αγάπη καίνε μέσα τους"

Η εκκωφαντική σιωπή της Γης

Πριν αρκετό καιρό είχα κάνει έναν μικρό σχολιασμό σε σχέση με τον «μύθο» περί πράσινης ανάπτυξης, αειφόρου ανάπτυξης κτλ χρησιμοποιώντας το απλό ερώτημα που είχε τοποθετηθεί ως υπότιτλος βιβλίου του A.D.Benoist. «Μπορεί να υπάρχει αέναη ανάπτυξη σε έναν πεπερασμένο κόσμο;»
Σήμερα διάβασα την παρακάτω είδηση από το in.gr η οποία επιβεβαιώνει* με τον πιο σαφή τρόπο την αρνητική απάντηση στο ερώτημα και ταυτόχρονα διαψεύδει όλες τις «αισιόδοξες» απόψεις είτε αυτές είναι θεωρητικές ή ακόμα και πιο πρακτικές-επιστημονικές από τις πολλές που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια καταδικάζοντας ως Κασσάνδρες όσους δείχνουν μια μαύρη εικόνα για το πλανητικό μέλλον.
.
Βέβαια, στις περισσότερες περιπτώσεις οι «αισιόδοξες» έρευνες προέρχονται από χρηματοδοτούμενα προγράμματα, εταιριών ή παρομοίων συμφερόντων που φυσικά και δεν θέλουν να δουν το υπάρχον σύστημα, το κομμένο και ραμμένο στα μέτρα τους, να παραπαίει στο χείλος του γκρεμού. Το δυστύχημα είναι πως η ταυτοποίηση γνώση=επιστήμη=έρευνες σε συνδυασμό με το έρευνες=χρήμα=συμφέροντα έχει οδηγήσει στην τυφλή αποδοχή, αμφιλεγόμενων απόψεων – ένα απλό παράδειγμα είναι η έκφραση «επιστημονικών» απόψεων πως δεν έχει συμβάλει η ανθρώπινη δραστηριότητα στο φαινόμενο του θερμοκηπίου ή της υπερθέρμανσης του πλανήτη, αφού υπάρχουν τακτικοί κύκλοι σε παρόμοια κλιματικά φαινόμενα. Οπότε συνεχίστε να αγοράζεται τζιπάρες που καίνε 5 βαρέλια το χιλιόμετρο κτλ. Αυτό που ξέχασαν όμως να μας πουν ( και πρόσφατα επιβεβαιώθηκε από άλλες έρευνες ) είναι πως η ηλιακή δραστηριότητα βρίσκεται σε χαμηλό σημείο οπότε λογικά θα έπρεπε να έχουμε πτώση θερμοκρασίας σύμφωνα με τους κύκλους που επικαλούνται.

Δεν επαρκούν για τον ρυθμό παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας οι «καθαρές πηγές», λέει η ΙΕΑ

Διευρύνεται το χάσμα μεταξύ της παραγόμενης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης, καθώς ανεμογεννήτριες, ηλιακοί συλλέκτες και υδροηλεκτρικά δεν θα τεθούν σε λειτουργία αρκετά νωρίς ώστε να συμβαδίσουν, μέχρι το 2030, με την παγκόσμια ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια, εκτιμά η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA).

Οπως σημειώνει το Μπλούμπεργκ, η Υπηρεσία που συμβουλεύει για θέματα ενεργειακής ασφάλειας τις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ υπογραμμίζει στο Chart of the Day ότι αυτό σημαίνει πως θα αυξηθεί στο ενεργειακό μείγμα το μερίδιο των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με λιθάνθρακα, οι οποίες είναι φθηνότερες και πιο ρυπογόνες.

Για την κάλυψη των αναγκών σε αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η Κίνα και η Ινδία, θα πρέπει να κατασκευαστούν καινούργιες μονάδες παραγωγής ενέργειας οι οποίες να μπορούν να παράγουν υπερτετραπλάσια ισχύ από τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ στις ΗΠΑ, σήμερα. Βασίζοντας το σενάριο της στις ισχύουσες κυβερνητικές πολιτικές για τη χρήση ορυκτών καυσίμων, η IEA προβαίνει στην εκτίμηση ότι το κόστος κατασκευής αυτών των μονάδων θα ανέλθει σε 13,7 τρισ. δολάρια.

Η καύση λιθάνθρακα θα συμβάλλει κατά 44% στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το 2030, σε σύγκριση με περίπου 41% σήμερα και το κόστος ενός τόνου άνθρακα ενδέχεται να διαμορφωθεί στα 109 δολάρια το 2030 έναντι 120 δολαρίων σήμερα, σημειώνει η IEA.

«Θα χρειαστούμε και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ενεργειακή αποδοτικότητα» για να αναστείλουμε τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ της ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια και της προσφοράς ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα, τόνισε η Κλόντια Κέμφερτ, η επικεφαλής αναλύτρια για ενεργειακά θέματα στο γερμανικό οικονομικό ινστιτούτο DIW στο Βερολίνο.

Μας λέει λοιπόν η είδηση πως «Διευρύνεται το χάσμα μεταξύ της παραγόμενης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης», και αυτό παρά την μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη σε αυτόν τον τομέα, και παρά τις επιδοτήσεις, και παρά τις μεγάλες προσπάθειες. Γιατί; Γιατί πολύ απλά μέχρι στιγμής μετράγαμε στους ενεργειακούς βρικόλακες κυρίως Αμερική-Ευρώπη αφού τους υπόλοιπους με κάτι αποικιοκρατίες, κάτι παγκοσμίους πολέμους, κάτι εμφυλίους τους είχαμε αφήσει στην τεχνικά λίθινη εποχή. Όμως το ίδιο το σύστημα του καπιταλισμού που χρειάζεται για να λειτουργεί συνεχώς αυξανόμενο κέρδος στις επιχειρήσεις οδηγεί σιγά-σιγά στην εξίσωση των διαφορών παγκοσμίως ( Και μάλιστα πολύ γρήγορα δείτε πως την πάτησε σε μια δεκαετία η Ιρλανδία από τον παράδεισο στην κόλαση χωρίς στάσεις. Ε πόσο νομίζετε θα περάσει μέχρι να πάθουν το ίδιο, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ρουμανία, οι Ασιατικές αγορές κτλ – βέβαια με ένα παγκόσμιο κάνεις reboot και ξεκινάς από προηγούμενη πίστα ). Ταυτόχρονα όμως οι «αναπτυσσόμενοι» αρχίζουν να θέλουν και να προσπαθούν να καταναλώσουν όσο και οι πρώτοι. Ε λοιπόν, προφανώς η ταχύτητα αυτή είναι μεγαλύτερη από την ικανότητα μας χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες βέβαια και αυτές δεν είναι περιβαλλοντολογικά τζάμπα αφού έχουν επίσης αντίτιμο στο περιβάλλον ( όχι βέβαια το ίδιο με τις παλιού τύπου – καύση κτλ). Πιθανότητα βέβαια να «πεισθούν» οι Κινέζοι πχ να μην καταναλώνουν όσο οι άλλοι δεν υπάρχει ούτε μια στα 1,35 Δις ( το 1950 περίπου 600εκ, είδατε τι κάνει μια cultural revolution χαχαχαχαχ ).

Και από αυτό το παράδειγμα της είδησης, αλλά και χωρίς τέτοιες τεχνοκρατικές «μελέτες» με απλή ιστορική παρατήρηση, είναι εμφανές πως η λύση στο πρόβλημα μας δεν είναι επιστημονική/τεχνική ( καμιά σχέση δεν έχει στην πραγματικότητα αφού με κάθε νέα τεχνολογία απλά «ανακαλύπτουμε» ένα νέο ταβάνι στην ικανότητα μας παρασιτισμού στον πλανήτη). Για τον πολύ απλό λόγο πως εν πλήρη ελευθερία ο άνθρωπος έχει την τάση να επεκταθεί περισσότερο, να φάει μέχρι σκασμού, να σκοτώσει χωρίς να χρειάζεται κτλ, η τάση είναι να συνεχίσουμε να πράττουμε αυτά μέχρι τελικής «πτώσεως». Οπότε αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι ούτε περισσότερη και καλύτερη τεχνολογία ούτε τίποτα παρόμοιο. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι κοινή λογική, ψυχρή και άσχημη ( και την ακόμα πι9ο άσχημη εφαρμογή της ) που οδηγεί πχ στο να αποδεχτούμε πως δεν γίνεται να είμαστε πληθυσμιακά περισσότεροι από τις κατσαρίδες, να διατηρούμε ένα καλό επίπεδο ζωής παντού και να μην συνεχίσουμε την επέκταση μας εις βάρος των πάντων μέχρι να μείνουμε μόνοι μας στην εκκωφαντική σιωπή που δημιουργεί η εξαφάνιση των ειδών, των ενδιαιτημάτων, των οικοσυστημάτων, της μαγείας του κόσμου. Είναι στο παράδειγμα μας η άσχημη, ψυχρή, λογική αποδοχή του γεγονότος πως πρέπει να περιορίσουμε τον ανθρώπινο πληθυσμό του πλανήτη και να σταματήσουμε τις συναισθηματικές σαχλαμάρες πως μπορούμε να φτάσουμε και διπλάσιο αριθμό και να ‘μαστε μια χαρά με πράσινη ενέργεια και παρόμοια παραμύθια. Εξ’ άλλου είναι γελοίο από την μία να απομυθοποιούμε θρησκείες, πολιτισμούς, τον κόσμο και την ίδια στιγμή να δείχνουμε χειρότερου τύπου συναισθηματική ανωριμότητα παραβλέποντας την απλή, κοινή λογική. Δεν γίνεται να πεθαίνουν παιδιά από την πείνα και να σπαταλάμε τρελά λεφτά για εξωσωματικές γονιμοποιήσεις. Δεν γίνεται να κοροϊδεύουμε με αστειότητες τύπου «βιοκαύσιμα», και πλήθος παρομοίων παραδειγμάτων, έ δεν γίνεται πια.

*Σε αυτήν την εξίσωση βέβαια δεν χρησιμοποιείται προς χάριν του κειμένου η ενδεχόμενη δρομολόγηση εκτεταμένης χρήσης πυρηνικής ενέργειας που πχ ακόμα και Ο Λόβλοκ στο τελευταίο του έργο ( προτελευταίο μάλλον αλλά μεταφρασμένο δεν υπάρχει το νεότερο ) αποδέχεται ως την μόνη δυνατή ενεργειακή λύση. Βέβαια σε τελική ανάλυση το πρόβλημα δεν θα λυθεί ( αν και παίρνουμε μεγάλη παράταση, λύνουμε άμεσα διάφορα οικολογικά προβλήματα κτλ ) γιατί δεν είναι το μέσο που ευθύνεται όπως λέω στην συνέχεια του κειμένου, αλλά η στάση μας.

Το τσεκούρι..... της εκκλησίας (Σκην. Κ.Γαβράς)

Αυτές τις ημέρες, που βούιξε ο τόπος με το ζήτημα που προέκυψε στο νέο μαυσωλείο της Ακροπόλεως με το ολιγόλεπτο φιλμάκι του Κ.Γαβρά, πολλοί είναι αυτοί που ευλόγως αναρωτιούνται γιατί η ορθόδοξη ηγεσία προέβη σε μια βλακώδη διαμαρτυρία η οποία τελικά το μόνο που πέτυχε είναι να πάρει μια μεγαλύτερη διάσταση το θέμα, αρνητική γι' αυτήν.
Επικοινωνιακά, φαίνεται πως οι "πατέρες" έκαναν ένα μεγάλο λάθος, αφού όπως έχει δείξει το πράγμα και σε άλλες περιπτώσεις, οποιαδήποτε "κραυγή" εναντίον τους, πόσο μάλλον ένας υπαινικτικός ψίθυρος όπως αυτός του Γαβρά, πνίγεται και μόνος του και δεν βρίσκει και πολλά ανοιχτά ώτα, αφού λίγοι είναι οι συμπολίτες μας που βλέποντας το φιλμάκι θα καταλάβουν τι δείχνει και θα προβληματιστούν, όπως λίγοι είναι και εκείνοι που διαβάζοντας ένα μυθιστόρημα ( το ΠΧ μου έρχεται τώρα στο μυαλό ) θα προχωρήσουν σε μια εσωτερική διαδικασία καθάρσεως από την χιλιόχρονη προπαγάνδα των ρασοφόρων. Ακόμα λιγότεροι θα είναι αυτοί που θα περάσουν ίσως από την αδιαφορία, άντε και την άρνηση, σε μια άλλη επικίνδυνη για τους νοσταλγούς της θεοκρατίας του Βυζαντίου στάση*.

Θα μπορούσαμε κάλλιστα να αναλογιστούμε και την στάση που έχει επιδείξει τα τελευταία χρόνια στον επικοινωνιακό τομέα η καθολική εκκλησία, στερώντας από το οπλοστάσιο των "εχθρών" της βασικά επιχειρήματα και τσιτάτα. Εξελικτική θεωρία, ναι γιατί όχι δεν έρχεται σε αντίθεση με τα πιστεύω μας. Ινδιάνοι της Αμερικής και λοιποί "άγριοι". Ναι έχετε δίκιο κάναμε σφάλματα ζητάμε συγγνώμη. Γαλιλαίος, Κοπέρνικος, ουψ σφάλμα, συγγνώμη και πάλι. Με αυτόν τον τρόπο η καθολική εκκλησία κατόρθωσε να εκσυγχρονίσει το προφίλ της στην μετανεωτερικότητα ενώ ταυτόχρονα δεν άφησε τα κεκτημένα τα οποία τεχνηέντως και πονηρά συνεχίζουν να προωθούνται από το πλήθος των "παρα-εκκλησιαστικών" οργανώσεων της οι οποίες μάλλον εκφράζουν αυτά που όλοι τους πιστεύουν αλλά δεν συμφέρει να πουν ανοιχτά και επίσημα.

Και επανερχόμαστε τώρα στο εύλογο ερώτημα. Γιατί οι ντόπιοι χριστιανοί κρατούντες δρουν τόσο διαφορετικά; Είναι τελικά βλακεία; Μου φαίνεται απίθανο, ο μηχανισμός αυτός που έχει καταφέρει να συντηρεί μια από τις τελευταίες περίπου θεοκρατίες στον πλανήτη, ο μηχανισμός αυτός που έχοντας προβλέψει τον επικείμενο διαχωρισμό από το κράτος, αγοράζει και πουλάει ολόκληρη την χώρα ώστε να ρευστοποιήσει τα κατεκτημένα εδάφη, ο μηχανισμός που εκπρόσωποι του εμπλέκονται σε ιστορίες αρχαιοκαπηλίας, σεξουαλικών διαστροφών, ληστειών, διαπλοκών με κάθε άλλη μορφή εξουσίας, ιστορίες πρακτόρων κτλ, να προβαίνει κατά σε καιρούς σε τέτοιες ηλίθιες αντιδράσεις.

Θεωρώ πολύ πιθανότερη μια εξήγηση που θα λαμβάνει υπόψη , και άλλες παραμέτρους πολύ σημαντικές κατά την γνώμη μου, όπως το ότι η σύγχρονη Ελλάδα δεν πέρασε ποτέ από έναν διαφωτισμό, όπως τα άλλα δυτικά κράτη με αποτέλεσμα η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία να μην έχει χρειαστεί ως τώρα να μετασχηματιστεί για να αντιμετωπίσει κινήματα παρόμοια με αυτά που βρέθηκαν αντιμέτωποι οι καθολικοί λόγου χάρη, απλά πέρασε από την θεοκρατία στην μοντέρνα αδιαφορία, οπότε και δεν έχει λόγο να απεμπολήσει μόνη της την σχέση σουλτάνου - ραγιά που έχει με το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

Έτσι, τέτοιες ενέργειες των ορθοδόξων, δεν είναι κουταμάρες όπως ίσως αρκετοί υποθέτουν, αλλά επίδειξη ισχύος και σύσφιξη των δεσμών της με το ποίμνιο ή τέλος πάντων το κοινό της. Από την στιγμή που η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία δεν έχει χάσει τα μέσα που της επιτρέπουν την εξουσιαστική σχέση με την κοινωνία ( χρήματα, διαπλοκή, παιδεία κτλ ) ξέρει και πολύ καλά πως οι όποιες αντιδραστικές στο «θεάρεστο» έργο της φωνές απλά θα σβήσουν μέσα στον βόμβο μιας αδιάφορης κοινωνίας ενώ η πόλωση των «δικών» της και οι γονυκλισίες των κρατικών θα κρατήσουν πολύ περισσότερο*. Εξ’ άλλου σωστά έχει επισημανθεί πως στις κοινωνίες της αδιαφορίας, οι ισχυρές μειοψηφίες είναι αυτές που «περνάνε» το δικό τους. Και φυσικά ποτέ καμιά εξουσιαστική σχέση που χρησιμοποιεί την έμφυτη στον άνθρωπο θρησκευτικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με συστήματα άρνησης και αντίδρασης που στερούνται της ικανότητας του να γεμίζουν το «κενό», όπως είναι το σύγχρονο κίνημα ( ο απόηχος του μάλλον ) του «αθεϊσμού» που τους αδιάφορους τους αφήνει αδιάφορους, τους σοβαρότερους να αναρωτιούνται ( μιας και το δίπολο θρησκεία-αθεία, φιλοσοφικά τουλάχιστον έχει καταρριφτεί ) και απλά ίσως καταφέρνει να πωρώσει ανάποδα κάποιους ήδη πωρωμένους.

*Προσωπικά θεωρώ όπως έχει δείξει η ιστορία, πως η δεδομένη ανεπάρκεια των γραφικών ( όπως εμφανίζονται τελευταία ) αθέων του εξωτερικού να αντιμετωπίσουν φαινόμενα που κινούνται στους χώρους της θρησκευτικότητας, δεν μπορεί παρά να έχει και εδώ το ίδιο αποτέλεσμα πόσο μάλλον αν αναλογιστούμε πως τα περισσότερα κινήματα που εισάγονται στην Ελλάδα, περνάνε από μια τραγελαφική μεταμόρφωση προς το χειρότερο.
*χαρακτηριστικό είναι πως τα ίδια ΜΜΕ και οι ίδιοι δημοσιογράφοι που τώρα θα κατηγορούν την ΕΟΕ για «λογοκρισία» σε λίγο καιρό θα μιλούν για κατάνυξη, για πνευματικότητα και μπλα μπλα μπλα.

Σχετικές ειδήσεις

Φιλία και τυραννια

Εδώ και κάποιους μήνες είχα αγοράσει τον Β’ τόμο της συλλογής διαλέξεων του Κορνήλιου Καστοριάδη με τίτλο η Ελληνική ιδιαιτερότητα. Αν και είχα μείνει κατενθουσιασμένος με τον πρώτο τόμο, αυτόν τον δεύτερο το άνοιγα και τον έκλεινα μην μπορώντας να συγκεντρωθώ, λόγω φόρτου εργασίας, κούρασης κτλ.
Επίσης πριν κάποιους μήνες, είχα δεχθεί όντας μέρος μιας συλλογικότητας μια κατηγορία η οποία μου φάνταζε εξωπραγματική. Ήτοι πως με κάποιους ανθρώπους από αυτήν την συλλογικότητα διατηρούσα φιλικές σχέσεις και είχα προσωπικές επαφές. Το ακατανόητο ήταν πως η κατηγορία προερχόταν από ανθρώπους, με τους οποίους επί σειρά ετών διατηρούσα τέτοιες σχέσεις φιλικές και μάλιστα κάπως έτσι ( με φιλικές σχέσεις ) είχε σιγά σιγά προκύψει και η αύξηση των μελών της συλλογικότητας. Αν προσθέσουμε και το γεγονός πως οι ίδιοι δεν σταμάτησαν ποτέ τις προσωπικές επαφές με άλλους ανθρώπους της συλλογικότητας και πως η φιλία είναι ένα ιδεώδες που όλες οι ελληνικές σχολές εκθειάζουν, αρχίζει να φαίνεται η σύγχυση στην οποία είχα περιέλθει προσπαθώντας να καταλάβω το νόημα της κατηγορίας. Τελικά καθώς ξανάπιασα τις διαλέξεις του Καστοριάδη έπεσα σε μια που ενδεχομένως δίνει μια διέξοδο στο ακατανόητο σε μένα αυτό γεγονός. Αναλύοντας ο φιλόσοφος την Πόλη και τους Νόμους , ανοίγει ένα θέμα για την φιλία και το έλεος. Και εκεί διαβάζουμε.

«Η φιλία είναι το γένος που σαν επιμέρους είδη του έχει τις διάφορες μορφές συναισθημάτων που μπορούν να συνδέσουν τα άτομα. Και στην Ελληνική πόλη, η φιλία έχει πολύ σημαντικές θεσμικές πτυχές. Βεβαίως πρόκειται κυρίως για την φιλική σχέση μεταξύ ανδρών, συχνά βάσει ατύπων πολιτικών συνδέσμων που ονομάζονται εταιρείαι, ενώ ο Πλάτων, όπως και ο Αριστοτέλης θα πουν δικαίως ότι η φιλία είναι κατεξοχήν ο τύπος σχέσης που μπορεί να ευδοκιμήσει και να αναπτυχθεί σε μια ελεύθερη κοινότητα και ότι μια τέτοια κοινότητα την προϋποθέτει. Κατά κανόνα η τυραννία δεν μπορεί να ανεχθεί την φιλίαν. Ο τύραννος έχει κάθε συμφέρον να εμποδίσει την, ανεξάρτητα από αυτόν τον ίδιο, δημιουργία ισχυρών δεσμών μεταξύ των ανθρώπων που θα μπορούσαν να ευνοήσουν τον αγώνα εναντίον της εξουσίας του και, εν πάση περιπτώσει, τη σύσταση μέσα στην κοινωνία ενός κέντρου αναφοράς που διαφεύγει του ελέγχου του. Μπορούμε να δούμε το πράγμα από μια μακιαβέλεια σκοπιά – δεν λέω μακιαβελική -, θέτοντας το ερώτημα του πως πρέπει να ενεργήσει ο τύραννος για να κυβερνήσει. Απάντηση: πρέπει να καταστρέψει τις φιλικές σχέσεις. Ας μεταθέσουμε το ερώτημα στην εποχή μας. Τι χρειάζεται ένα ολοκληρωτικό καθεστώς για να εξασφαλίσει την θέση του; Να διαρρήξει με κάθε τρόπο όλες τις ανεξάρτητες από αυτό σχέσεις μέσα στην κοινωνία, να καταφέρει να κονιορτοποιήσει το λαό και να καταστήσει μοναδικό κέντρο αναφοράς και ενοποίησης τους την ίδια την εξουσία.»

Αν μη τι άλλο, τώρα έχω μια εξήγηση στο ακατανόητο γεγονός. Θα δώσω λίγο χρόνο ακόμα στην αναζήτηση μήπως βρω μια άλλη απάντηση που να με καλύπτει καλύτερα.